//
archives

ΣΥΜΜΕΤΕΧΩ

This category contains 310 posts

Ο ΣΑΝ ΜΙΚΕΛΕ ΕΙΧΕ ΕΝΑΝ ΚΟΚΟΡΑ (1972) – Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνι

πηγή κειμένου: http://www.cinephilia.gr/index.php/tainies/europa/4011-san-michele-aveva-un-gallo-paolo-vittorio-taviani

Στα τέλη του 19ου αιώνα, μια ομάδα αναρχικών εισβάλλει σ’ ένα χωριό του ιταλικού Νότου και προσπαθεί να πείσει τους χωρικούς να ενστερνιστούν τις αρχές της κολεκτιβοποίησης. Οι χωρικοί όχι μόνον μένουν απαθείς στο επαναστατικό κάλεσμα, αλλά καλούν και τις Αρχές, οι αναρχικοί συλλαμβάνονται και ο αρχηγός τους Τζούλιο Μανιέρι καταδικάζεται σε θάνατο. Τελικά η ποινή του μετατρέπεται την ύστατη στιγμή σε ισόβια και κλείνεται στη φυλακή σε απόλυτη απομόνωση και χωρίς δικαίωμα γραφής, ανάγνωσης ή οποιασδήποτε επικοινωνίας με τον έξω κόσμο.

Για να επιβιώσει χωρίς να τρελαθεί, υιοθετεί ένα τελετουργικό φανταστικών καθηκόντων και πνευματικών ασκήσεων, το οποίο εκτελεί απαρέγκλιτα με μια εξαιρετικά αυστηρή πειθαρχία που επιβάλλει στον εαυτό του. Όταν μετά από δέκα χρόνια εγκλεισμού μεταφέρεται σε μια άλλη φυλακή, στη διάρκεια της μετακίνησής του έχει την ευκαιρία να μιλήσει για πρώτη φορά με μια ομάδα νεότερων πολιτικών κρατουμένων. Με την επαφή του αυτή αντιλαμβάνεται, όχι μόνον το χιμαιρικό και ουτοπικό χαρακτήρα των ιδεών του, αλλά και πως αποτελεί πια ένα απολίθωμα του παρελθόντος, καθώς η κοινωνική πραγματικότητα, όπως και τα νέα δεδομένα του επαναστατικού κινήματος, τον έχουν ξεπεράσει.

Οι αδελφοί Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνι/ Paolo & Vittorio Taviani στην πέμπτη τους ταινία, βασισμένη στη νουβέλα του Λέοντος Τολστόι «Το θείο και το ανθρώπινο», δημιουργούν ένα έξοχο πολιτικό σχόλιο πάνω στα θέματα του εγκλεισμού, της εσωτερικής αντίστασης και της επαναστατικής ουτοπίας. Η ταινία είναι ένας στοχασμός γύρω από τη σχέση σύγκρουσης ανάμεσα τις απαιτήσεις της πολιτικής στράτευσης και τις υπαρξιακές αγωνίες, ανάμεσα στον ουτοπικό και στον «επιστημονικό» σοσιαλισμό και εντέλει μεταξύ δύο διαφορετικών τρόπων ερμηνείας και κατανόησης της επαναστατικής διαδικασίας.

Πέρα από το ουσιαστικό της πολιτικό υπόβαθρο, η ταινία Ο Σαν Μικέλε είχε έναν κόκορα μιλά για την ανθρώπινη θυσία στο βωμό της μοναξιάς και στο όνομα μιας υψηλής ιδέας και είναι απόλυτα επίκαιρη γιατί το βασικό της θέμα αφορά σε αυτό που σήμερα έχει παντελώς εξαφανιστεί: την πολιτική και κοινωνική στράτευση με όρους ανιδιοτέλειας και ηθικής εντιμότητας. Στην ταινία ξεδιπλώνεται, σε τρεις πράξεις, ένας θαρραλέος απολογισμός μιας ζωής που αφήνεται να πνιγεί στη λιμνοθάλασσα της Βενετίας, όταν η Ιστορία αλλάζει πορεία «χωρίς να κοιτάζει τη δική μας μελαγχολία». Πρόκειται για μια από τις πιο αρμονικές, ισορροπημένες, εσωτερικές και τολμηρές αφηγηματικά και υφολογικά ταινίες, όχι μόνον του έργου των αδελφών από την Τοσκάνη, αλλά και του ιταλικού σινεμά της δεκαετίας του ‘70.

Το Σαν Μικέλε είχε έναν κόκορα, γυρισμένο το 1972, βγήκε στις αίθουσες μονάχα τέσσερα χρόνια αργότερα, όταν το Αλοζανφάν καθιέρωσε διεθνώς τους Ταβιάνι. Ο ηθοποιός Τζούλιο Μπρότζι είναι εκπληκτικός, παίζοντας με μοναδικό συνομιλητή τον εαυτό του, σ’ ένα ρόλο ηθικά και σωματικά δύσκολο και επίπονο.

Ο Σαν Μικέλε είχε έναν κόκορα / St. Michael Had a Rooster / San Michele aveva un gallo (Ιταλία, 1972).
Σκηνοθεσία: Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνι / Paolo & Vittorio Taviani. Με τους: Giulio Brogi, Daniele Dublino, Renato Cestiè. Έγχρωμη, 90΄.

Advertisements

Ο ΚΑΛΟΣ ΜΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ…Θανάσης Βέγγος!

του Νίκου Παστελάκου

Σε μια από τις πολύ σπάνιες συνεντεύξεις του, στην εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», ο Θανάσης Βέγγος διηγήθηκε το εξής περιστατικό: «Κάποιο βράδυ με πλησιάζει έξω από το σινεμά ένας γέρος. “Καλέ μου άνθρωπε”, μου λέει, “είμαι συνταξιούχος και βλέπω με τη γυναίκα μου τις ταινίες σου. Σ’ ευχαριστώ. Μόλις βγαίνω από το σινεμά έχω ξαλαφρώσει για τρεις μέρες». Αυτό το “καλέ μου άνθρωπε” έγινε το σήμα κατατεθέν του Θανάση Βέγγου.

Σαν ένας απλός θεατής ένιωθα ότι τον κάθε ρόλο τον διαμόρφωνε έξω από σενάρια ή σκηνοθετικές οδηγίες με ένα αλάθητο ένστικτο που είχε κι έτσι έκανε τον ήρωα που ενσάρκωνε, συνήθως τον φιλότιμο άνθρωπο που όλοι κυνηγούν, προσωπική του υπόθεση. Δεν υποδυόταν κάποιο χαρακτήρα. Ήταν ο ίδιος ο χαρακτήρας.
Όταν έγινε ο ίδιος παραγωγός των ταινιών του, δεν υπολόγιζε τα χρήματα. Είχε μια τελειομανία και ήταν ικανός να επαναλάβει την κάθε σκηνή πολλές φορές, μέχρι να έλθει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Και όλα αυτά κόστιζαν, με αποτέλεσμα τελικά ο ίδιος, παρότι οι ταινίες του έκαναν ρεκόρ εισιτηρίων, όχι μόνο να μην εισπράττει τίποτε αλλά να οφείλει κιόλας.

Την τελειομανία του αυτή την διαπίστωσα κι εγώ ο ίδιος δυο φορές που έτυχε να βρίσκομαι σε γύρισμα σκηνών ταινιών του. Η πρώτη φορά ήταν το 1968, όταν καθισμένος σε ένα παγκάκι στην πλατεία Αγίου Παύλου, έβλεπα ξανά και ξανά μια σκηνή από ένα γύρισμα της ταινίας της Φίνος Φιλμ «Ποιος Θανάσης». Σύμφωνα με το σενάριο, ο Βέγγος τρέχοντας στο πεζοδρόμιο της οδού Κρήτης, μπροστά από την πολυκατοικία με τον αριθμό 24, έπρεπε να συγκρουστεί με ένα σερβιτόρο που έβγαινε από το ουζερί «Η Φιλόξενη Εύβοια» και να του ρίξει τον δίσκο που εκείνος κρατούσε.

Ούτε θυμάμαι πόσες φορές γυρίστηκε αυτή η τόσο απλή σκηνή μέχρι να ικανοποιηθεί ο μεγάλος αυτός καλλιτέχνης. Η δεύτερη φορά ήταν το 1981, όταν ο Βέγγος σκαρφαλωμένος σε ένα στύλο φωτισμού στη γωνία των οδών Χίου και Αγίου Παύλου από τη μεριά της πλατείας, επί δίωρο(!) τουλάχιστον κρατιόταν μόνο από τα διακοσμητικά μεταλλικά κάγκελα που υπήρχαν στην κορυφή του στύλου. Και όλα αυτά για να γυρίσει μια δίλεπτη, το πολύ, σκηνή της ταινίας «Το μεγάλο κανόνι» όπου με μια σφεντόνα υποτίθεται ότι χτυπάει τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής.

Εκεί όμως που με συγκίνησε με το μεγαλείο της ψυχής του αλλά και την επαγγελματική ευσυνειδησία του, ήταν τον Γενάρη του 1979, στο θέατρο ΒΡΕΤΑΝΙΑ στην οδό Πανεπιστημίου, όπου έπαιζε στο θεατρικό έργο με τίτλο «Τι έκανες στον Τρωικό πόλεμο Θανάση», διασκευή της αντιπολεμικής σάτιρας «Τρωικός Πόλεμος» των Αλέκου Σακελλάριου-Χρήστου Γιαννακόπουλου. Ήταν μια πολύ κρύα νύχτα, εργάσιμη ημέρα και στο θέατρο πήγα με τον Σπύρο, φίλο και συμμαθητή μου. Πριν αρχίσει η παράσταση όταν βρισκόμασταν στο φουαγιέ του θεάτρου, μπήκε φουριόζος ο Θανάσης Βέγγος, μας καλησπέρισε και είπε στον μπουφετζή «κάνει πολύ κρύο απόψε, κέρασε από μένα τα παιδιά ένα τσαγάκι» και έφυγε προς τα παρασκήνια να ετοιμαστεί. Όταν χτύπησε και το τρίτο κουδούνι, στην πλατεία του θεάτρου ήταν, μαζί με εμάς τους δύο, συνολικά έξι (6) θεατές!

Σκέφτηκα ότι μπορεί να μην πραγματοποιηθεί η παράσταση. Κι όμως, ο Θανάσης Βέγγος, αλλά και οι συνεργάτες του, έπαιξαν εκείνο το βράδυ λες και είχαν μπροστά τους εκατοντάδες θεατές, αποδίδοντας το μέγιστο των δυνατοτήτων τους. Και μόνο γι’ αυτή τη βραδιά, που δεν θα ξεχάσω ποτέ, σε ευχαριστώ από καρδιάς Θανάση Βέγγο, καλέ μας άνθρωπε…..

Ο κοινωνικός Φρόυντ και οι ατομιστές της «κοινότητας»…!

Πάνω από 50 χρόνια, «μάθαμε» να «μαθαίνουμε» ότι η φρουδική ψυχανάλυση, εστίαζε στο άτομο και όχι στην κοινότητα και την κοινωνία. Τα χρόνια της αμφισβήτησης του ’60, παράλληλα με την ανάδυση του φρουδισμού ως αντίβαρο στον αφόρητο αστικό θετικισμό και στον μονοκόματο κανονιστικό μαρξισμό, εξαπλώνονται και οι μετα-φρουδικές σχολές ψυχοθεραπείας και ανάλυσης.

Κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα προσεγγίσεων που ορθώς συνυπολόγιζαν το ανθρώπινο κοινωνικό σύστημα ως βασική παράμετρο μελέτης και θεραπευτικής ανακούφισης του ανθρώπου. Ταυτόχρονα, εστίαζαν στην «ανθρωπιστική» ματιά του …ανθρώπου και στην εξεύρεση της έμφυτης «επαναστατικής» καλοσύνης που μπορούσαν να την εντοπίσουν παντού, σε έναν κόσμο που κατά βάση, βέβαια δεν άλλαζε την οικονομική δομή και τις ταξικές αναδιπλώσεις του.

Το νέο θεραπευτικό ρεύμα της «κοινωνικής ψυχοθεραπείας», στην καλύτερη έκανε εποικοδομητική κριτική στον Φρουντ και στην χειρότερη λοιδωρούσε τις «ανακαλύψεις» του ως αυστηρές, συντηρητικές και ακραία εξειδικευμένες. Άλλωστε το κοινωνικά γόνιμο ρεύμα της αντιψυχιατρικής, μπόλιασε και τους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας, που έτσι θα μετείχαν στον κοινωνικό αναβρασμό της εποχής, αναιρώντας τον … «εξουσιαστικό» πρώην εαυτό τους αλλά όχι το επάγγελμά τους!

Μην ξεχνάμε άλλωστε πως τότε εξαπλωνόταν στις δυτικές κοινωνίες σε τραγικό βαθμό, ο συμβολικός «θάνατος» του Πατέρα,  καθώς ο πατέρας-αφέντης κυριαρχούσε στην περίκλειστη κοινωνική πραγματικότητα της εποχής. Όμως, η αναγκαία τάση απελευθέρωσης από τον αυταρχικό πατέρα, οδήγησε στην ακύρωση του Πατέρα ως συνολικής ύπαρξης, ως οντολογικής αρχετυπικής φιγούρας γέννεσης και κληρονομιάς. Τι καλύτερο, λοιπόν, ο αντιπατερναλιστικός οργασμός της εποχής να ξεκινούσε από το γκρέμισμα του πατέρα-Φρούντ.

Στην υπερνεωτερική και αποδομητική εποχή μας, συνειδητοποιούμε πως τα επαναστατικά προτάγματα της εποχής της αμφισβήτησης και του «εκσυγχρονισμού» που την ακολούθησε, εντέλει έδρασαν ως καταλύτης απελευθέρωσης της προιούσας τάσης του νεοκαπιταλισμού να δημιουργήσει έναν ελάχιστο ατομικιστικό εαυτό. Εκείνο, δηλαδή, το υποκείμενο που θα μπορούσε να αντέξει τη στρέβλωση της ίδιας της οντολογίας του ανθρώπου, αξιοποιώντας το «κοινοτιστικό» πέπλο μιας νομοτελειακής αέναης εξέλιξης και προόδου. Μ’άλλα λόγια, χρησιμοποιήθηκε πολύ «κοινότητα» για να επικρατήσει το ναρκισσιστικό άτομο ως υποκείμενο των σύγχρονων κοινωνιών.

Μια προσεκτικότερη αναθεωρητική ματιά στο έργο του Φρόυντ, τείνει να αναδείξει εντέλει ότι υπήρχε πολύ περισσότερη «κοινωνία», στο έργο του Φρουντ, απ’ότι στα επιστημονικά σχήματα των αποδομητών επιγόνων του. Η έννοια της μετουσίωσης αποτελεί θεμελιώδη όρο για την αναθεώρηση αυτή, εφόσον είναι η κοινωνικοποίηση του ψυχικού υλικού του ανθρώπου και όχι η αναπόφευκτη κατάληξη του στραγγαλισμό των ενορμήσεων, όπως ξεσπάθωναν οι «επαναστάτες» αντι-φρουδικοί! Παράλληλα, όπως σπουδαία ανάλυσε και ο Κορνήλιος Καστοριάδης στο βιβλίο του «Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας», η φρουδική φράση :«όπου ήταν Αυτό, πρέπει Εγώ να γίνω», αποτελεί την απαρχή της συμβολής του Άλλου, της ετερότητας, της κοινωνίας εντέλει, στην γέννηση της ατομικής και κοινωνικής αυτονομίας του ανθρώπου.

Πλήθος ευκαιριών να αποδομήσετε με στοργή – κρατώντας τα θετικά τους συμπεράσματα – τους υποκειμενιστές «κοινοτιστές» αντιφρουδικούς, θα βρείτε στο εκπληκτικό βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι: «Το σύμπλεγμα του Τηλέμαχου – Γονείς και παιδιά μετά τη δύση του πατέρα», στο έργο του Βίλχελμ Ράιχ, στον Ράσελ Τζάκομπυ και στο εύστοχο βιβλίο του «Κοινωνική αμνησία: Κριτική της αντικομφορμιστικής ψυχολογίας από τον Άντλερ στον Λαίνγκ» και στον υπέροχο Κριστοφερ Λάς και στο μνημειώδες έργο του:«Η κουλτούρα του ναρκισσισμού».

Εις το επανειδείν…!

 

 

 

Εμείς και ο μαζικός κόσμος των αντιφάσεων

Συνδιαμόρφωση κειμένου: Γιώργος Κουτσαντώνης και Μιχάλης Θεοδοσιάδης 

Οι περισσότεροι άνθρωποι που γεννηθήκαμε την δεκαετία του 70’ και μετά (στις περισσότερες δυτικές χώρες) βρεθήκαμε σε έναν μεταβατικό κόσμο, δεν γνωρίσαμε πόλεμο (ούτε καν τον ψυχρό) δεν είχαμε ιδέα για τις μεγάλες φιλοσοφικές μάχες και τις πολιτικό-θρησκευτικές αντιθέσεις του παρελθόντος. Μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου «γιορτάσαμε», αν και αόριστα, το τέλος του φόβου, των κινδύνων, των ιδεολογιών, και της ιστορίας. Μια νέα εποχή ξεκινούσε, όπως είχε πει και ο τρισμέγιστος πολιτικός ανήρ, George H. W. Bush· μια εποχή απαλλαγμένη από πολέμους, πείνα και δυστυχία! Κι έτσι, σχεδόν παντού άνοιξε ένα McDonald’s και ένα Mall και με ροκ σταρ τον Φουκουγιάμα άρχισαν οι μεγάλοι ύμνοι των νεράιδων και οι σειρήνες του «ανέμου της αλλαγής».

Μέσα σε τούτη την άβυσσο πνευματικής νάρκωσης, η σκέψη και ο στοχασμός παραχωρούν τη θέση τους στον πιο αποτρόπαιο υπολογισμό. Η φιλοσοφία καθίσταται αντικείμενο εκπόρνευσης μιας χούφτας απατεώνων της μπλουμσμπεριανής διανόησης, της γραφειοκρατικής πολιτικής ορθότητας και του μοδάτου Παριζιανισμού, που εκτρέφουν τη πέμπτη φάλαγγα -τους σπουδαστές που θα αποτελέσουν τη μελλοντική στρατιά της νέας ολιγαρχίας. Έτσι ξεπηδούν και οι καλές νεράιδες: Μάαστριχτ, Erasmus, Σένγκεν, Bill Gates, Steve Jobs! Καινοτομία, πρωτοπορία, πρόοδος, βελτίωση, ανανέωση, δικαιωματισμός, ατέρμονος ακτιβισμός, μητροπολιτισμός, γυάλινοι ουρανοξύστες, neon, ηδονικές φιγούρες, τουρμποκαπιταλισμός, αξιοκρατία, κοινωνική κινητικότητα… οι εποχές αλλάζουν, οι αξίες ρευστοποιούνται και άλλοι σχεδιάζουν για εμάς έναν ορίζοντα προόδου και αχαλίνωτων απολαύσεων -πολλές φορές ασύρματων και ασύνορων! Όλα πλέον μπορούν να λυθούν άμεσα, χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια. Ιδού λοιπόν η εκπλήρωση της βουλησιαρχικής μεγαλομανίας: όλα μπορούν να μας δοθούν, ο κόσμος όλος μπορεί να καταστεί δικός μας (άλλωστε θεωρούμαστε επισήμως «πολίτες του κόσμου»). Η «κοινή» αγορά, το διαδίκτυο, το ευρώ, το iPad, το iPhone, το Facebook και το Twitter θα μας κάνουν ολοκληρωμένα όντα, που θα «ξέρουν τα πάντα» και «θα είναι τα πάντα», δίχως ιδιαίτερο κόπο. Ψηφιακοί υπόνομοι, μικρόκοσμοι παροδικών απολαύσεων, ψηφιακοί οίκοι ανοχής προσφέρουν cyber sex και μαζική διαφθορά! Ιδού το δνοφερό μέλλον του ανθρώπινου πολιτισμού! Όλοι δίχως εξαίρεση στο πλανητικό νεραιδοχώρι μπορούμε να αποκτήσουμε το μαγικό ραβδάκι βουτώντας μέσα στη χαβούζα των ηδονών! Όλα απλά, όλα ανώδυνα και ανώνυμα!

Ας δούμε όμως τι συνέβη. Ας δούμε γιατί το μοναδικό που έχει κερδηθεί είναι οι ψευδαισθήσεις ενάντια στην πραγματικότητα, και πως ο μόνος και αληθινός παράδεισος της υλικής ευημερίας, δεν είναι παρά μια μεταμοντέρνα αναπαράσταση της δυστοπικής εικόνας που ο John Milton δίνει για την ίδια την κόλαση! Ας δούμε (για την ώρα) την πραγματικότητα που επικρατεί στην Κεντρική Ευρώπη του λεγόμενου σκληρού πυρήνα, όπου πολιτικοί, διπλωμάτες, εμπειρογνώμονες και μεγάλα μέσα μαζικής ενημέρωσης εδώ και πολύ καιρό μας μιλούν για «περιφερειακά» προβλήματα και συγκρούσεις με στόχο όχι φυσικά να περιγράψουν τί συμβαίνει, αλλά να καθησυχάσουν τους κατοίκους του «κέντρου». Οι άσχημες και βίαιες εικόνες που βλέπουν οι βόρειοι Ευρωπαίοι συχνά τα βράδια στις τηλεοπτικές οθόνες πρέπει οπωσδήποτε να κρατηθούν μακριά τους· όσο καιρό αυτό είναι δυνατό. Άλλωστε η λήθη πάντα εξυπηρετούσε τις ψευδαισθήσεις μιας πλασματικής ευτυχίας. Στα λόγια του Alexander Pope (ποίημα για την Eloisa to Abelard):

«How happy is the blameless vestal’s lot!
The world forgetting, by the world forgot.
Eternal sunshine of the spotless mind!
Each pray’r accepted, and each wish resign’d?
Labour and rest, that equal periods keep;
Obedient slumbers that can wake and weep;»

συναντά κανείς, την απόλυτη αντανάκλαση της ψεύτικης ευτυχίας που καλλιεργεί η λήθη και η τάση φυγής από την αλήθεια και, πάνω απ’ όλα, η αισιοδοξία του προοδευτισμού που έχει διαπεράσει τη φαντασία πολλών, πως ο πρωτόγονος και καθυστερημένος περιφερειακός κόσμος θα προσαρμοστεί στη διόγκωση της ορθολογικής ευρωστίας, θα εξελιχθεί, θα περάσει στο επόμενο στάδιο αφήνοντας πίσω τον «παρωχημένο» του εαυτό, θα προοδεύσει, θα μεγαλώσει, θα ωριμάσει, θα γίνει τμήμα του παγκόσμιου χωριού, ώστε να μην απωθηθεί στο περιθώριο του επίπεδου κόσμου μας, στο βάραθρο του χάους και της λησμονιάς. Η έννοια της εξωτερικής πολιτικής είναι πλέον τόσο εκφυλισμένη που κάποιος θα μπορούσε να πει ότι έπαψε να υπάρχει, καθότι οι διεθνείς σχέσεις γίνονται αντικείμενο εξάρτησης από τον αυτοματοποιημένο τεχνοεπιστημονισμό. Τα ψυχικά αλλά και φυσικά όρια στην Ευρωπαϊκή ήπειρο έχουν γίνει πλέον σουρωτήρι.

Μια παγκόσμια, υβριδική και σπασμωδική, σύγκρουση έχει ήδη ξεκινήσει και διασχίζει χώρες και ηπείρους λαμβάνοντας ανησυχητικές διαστάσεις και μορφές. Ακόμη και οι αντίπαλοι της ανοιχτής κοινωνίας δεν μοιάζουν πια μεταξύ τους και καταλήγουν να μισούν ο ένας τον άλλον. Καθετί κοινό χάνεται στο ευρύ και βαθύ πηγάδι ενός πλασματικού κοσμοπολιτισμού και μιας πολυπολιτισμικότητας δίχως πολιτισμό! Τα κινήματα των προηγούμενων ετών μετά την αρχική αισιοδοξία και τις τεράστιες προσμονές που δημιούργησαν, ξεφούσκωσαν ή κουράστηκαν. Σήμερα περισσότερες πολιτικές προοπτικές μοιάζει να έχουν όσοι «αγκιστρώνονται» ξανά στην Μόσχα. Την ίδια στιγμή τρομοκράτες συνεχίζουν να εκπαιδεύονται εντατικά στην Συρία, στην Υεμένη, σχεδόν σε όλη τη Μέση Ανατολή (και ενίοτε στις γειτονιές μας), μέσα σε έναν κόσμο αδύνατο να εμπνεύσει και να προσδώσει νόημα στην δική του ύπαρξη. Παρατηρούμε μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέπτη των τηλεοπτικών δορυφόρων την περιφέρεια και το κέντρο να διασυνδέονται τόσο στενά μεταξύ τους που δεν μπορεί πια να αποσπαστούν. Η γραμμικότητα του αναπόφευκτου μας έχει περικυκλώσει. Σε κατάσταση αναμονής τρέμουμε μην μείνουμε εκτός νυμφώνος. Ενώ μπορούμε να έχουμε τα πάντα για να είμαστε ευτυχισμένοι, γινόμαστε πρωταθλητές στην κατανάλωση αντικαταθλιπτικών ανάγοντας την αυτοθυματοποίηση σε αρετή. Γίνε κι εσύ θύμα! Μπορείς! Διεκδίκησε κι εσύ ένα πόστο μέσα στον κόσμο της απόλυτης συντριβής του εγώ!

Η συνολική «χειραφέτησή» μας έγινε το καλύτερο βούτυρο στο ψωμί των πολυεθνικών εταιρειών (του φαρμάκου, της άνεσης, του τζόγου και της τεχνομόδας). Τατουάζ και αισθητική χειρουργική, συμπληρώματα διατροφής και υψηλή τηλεοπτική γαστρονομία. Η βιομηχανία της άθλησης και της γυμναστικής με τα σπα και τις σάουνες καταλήγει στην αποθέωση της τρίχας και την λαϊκή κομμωτική. Η σεξουαλική απελευθέρωση μετατράπηκε σε απελευθέρωση από την ίδια την σεξουαλικότητα και τον έρωτα. Η απελευθέρωση από τα στενά όρια ήρθε σαν απελευθέρωση από τα ίδια τα όρια. Μετέτρεψε τον αυθορμητισμό σε πορνογραφία, μέσα στην οποία θα βυθιστούμε ομαδικά, για να διεκδικήσουμε κι εμείς ένα κομμάτι από την πίτα που ο κόσμος της ακολασίας του ηδονισμού, της επιτρεψιμότητας και της κατάργησης κάθε ηθικής αξίας ως δήθεν ατομική καταπίεση, μας προσφέρει! Σε έναν εξ ’ορισμού πολυσύνθετο κόσμο ακούμε συνεχώς υπεραπλουστεύσεις που, εάν η τραγικότητά τους δεν είχε τόσο κόστος, θα μπορούσαν να προκαλέσουν ακατάσχετο γέλιο μέχρι δακρύων. Η αλήθεια όμως είναι ότι στο νότο όπως και στον βορρά συνυπάρχουν όλοι και όλα. Η ελευθερία και η υποτέλεια, η χειραφέτηση και η υποταγή, η αισιοδοξία της προόδου αλλά και ο δίδυμος αδελφός της, ο πυρετός της εθνικής ταυτότητας και του παρτικουλαρισμού. Όλα αυτά βρίσκονται δίπλα στον ελευθεριακό και τον δήθεν κοσμοπολίτικο ρομαντισμό, που προωθεί μια πρωτοφανή εκρίζωση σε μια εποχή που επείγουσα ανάγκη κρίνεται η επαναφορά του λαϊκού πολιτισμού και της εντοπιότητας δίχως όμως ψήγματα μεγαλοθυμίας και χωρίς την παράλογη και αντιδραστικότατη νοσταλγία που συναντά κανείς στο έργο του Μιρτσέα Ελιάντε.

Η υπόσχεση, που πολλοί Ευρωπαίοι χαράκτες στρατηγικής και ντελάληδες έδωσαν τις προηγούμενες δεκαετίες, για μια μικτή, δηλαδή ελεύθερη άλλα όχι ανεξέλεγκτη, οικονομία, δεν υλοποιήθηκε. Άλλωστε δεν φαινόταν πουθενά πως θα μπορούσε να υπάρξει κάποια πιθανότητα υλοποίησης ενός σχεδίου που κανένας διακεκριμένος οικονομολόγος των προηγούμενων δεκαετιών δεν θα μπορούσε να αποδεχτεί. Ένας από τους στόχους της οικονομικής ένωσης της Ευρώπης ήταν μια μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη που θα μπορούσε να έρθει με την εξομάλυνση των σχέσεων κρατικής και ιδιωτικής πρωτοβουλίας, αλλά και με την λελογισμένη επέμβαση του κράτους για να θεραπεύσει διαρθρωτικές αδυναμίες που εμπόδιζαν την ορθολογική κατανομή των οικονομικών πόρων. Η αποτυχία της σοσιαλδημοκρατίας και του θεραπευτικού κράτους, όμως, δεν ήταν παρά η χαριστική βολή στην πλήρη επικράτηση αυτού που ο ίδιος ο καπιταλισμός επεδίωκε εξ’ αρχής. Δεν θα μπορούσε άλλωστε να μην βρει πάτημα στην κουλτούρα της επιτρεψιμότητας που καλλιέργησε η γενιά του 60’ και του 70’, της οποίας το αντιαυταρχικό και αντιπεριοριστικό ρεύμα ενσωματώθηκε στη νέα ολιγαρχία. Έτσι, η ελεύθερη αγορά κατάφερε τελικά να απαλλαγεί από κάθε φυσικό, ηθικό και τεχνητό εμπόδιο. Τώρα πλέον δρα μαζί με τις δυνάμεις του ανταγωνισμού υπό καθεστώς σκληρού Laissez faire, καθώς το χαλαρό το απωλέσαμε εδώ και καιρό. Έτσι αλί σε όποιον δεν έχει νύχια να ξυστεί. Ορίστε, λοιπόν, ο ορθολογισμός σήμερα!

Αυτά θα έπρεπε να είναι πάνω κάτω γνωστά. Πίσω όμως από όλα αυτά υπάρχουν πολλοί άνθρωποι. Άνθρωποι που ενώ μοιάζουμε τόσο εξελιγμένοι, ταυτόχρονα έχουμε γίνει ανίκανοι να αρθρώσουμε και να κατανοήσουμε απλούστερες σκέψεις ή επιθυμίες. Να αναστοχαστούμε κρατώντας ένα απλό ημερολόγιο χάρτινων σελίδων. Επιτρέψαμε στην πολυπλοκότητα της πραγματικότητας να μας καταβάλει, της αφήσαμε τόσα περιθώρια που σήμερα φαντάζει αδύνατο να διατυπώσουμε το παραμικρό όραμα χωρίς να μας λογοκρίνει η πολιτική ορθότητα ή να χαρακτηριστούμε γραφικοί ή ανόητα ρομαντικοί. Είμαστε τόσο έξυπνοι και καινοτόμοι που πλέον δεν μπορούμε να αποφασίζουμε σε κανένα επίπεδο και για κάνενα πολιτικό ζήτημα. Επιτρέπουμε σε πολιτικάντηδες και στα ΜΜΕ να διαθέτουν, μόνο αυτοί, το αποκλειστικό δικαίωμα στην απλούστευση και στην εκλαΐκευση του σύνθετού μας κόσμου. Αφήνουμε να τρέχει η γλώσσα τους και εμάς τα πόδια μας. Το μόνο αυτονόητο είναι το εφήμερο και αυτό που μπορεί να αγορασθεί στις Black Fridays της μαζικότητας.

Τώρα η σκιά του βασιλιά με το σκότος της φυλακίζει το νου νέων κυνικών ανθρώπων που κλεισμένοι στην ιδιωτική τους σφαίρα ονειρεύονται χρυσά κλουβιά άμοχθης ευδαιμονίας. Επιτρέψαμε όλα τα νοήματα γύρω μας να στρογγυλέψουν κι όμως εξακολουθούμε να φοβόμαστε μην κοπούμε. Ζούμε σε έναν κόσμο λέξεων, ερμηνειών, ερμηνείας των ερμηνειών, φοβίας των λέξεων, φοβίας των ερμηνειών, αλλά όταν έρχεται η κρίσιμη στιγμή τα λόγια απουσιάζουν και τελικά βλέπουμε τον εαυτό μας αδύναμο να ερμηνεύσει οτιδήποτε θα μπορούσε να ερμηνευτεί δίχως να απαιτούνται φιλοσοφικές διατριβές, αλλά με μια δόση κοινής λογικής (common sense, όπως θα έλεγε ο George Orwell). Κι εκεί που θα έπρεπε να είχε καταστεί κοινή λογική ο λόγος ως δράση και πράξις, μετατρέψαμε καί τον λόγο καί την πράξη σε έννοιες δίχως περιεχόμενο. Έτσι, πάντα μιλούν και δρουν άλλοι για λογαριασμό μας, με εμάς στο αόριστο κενό ενός εικονικού κόσμου.

Για να κατανοήσουμε αυτά που μας συμβαίνουν αλλά και για να επιβιώσουμε δεν έχουμε παρά να απομακρυνθούμε από τη συνήθεια και να γυρίσουμε την πλάτη στην υπόσχεση ηδονής. Αν κάπου υφίσταται η ελπίδα πως θα μπορέσουμε να βρούμε το σημείο εκκίνησης, τον τρόπο να ξεκινήσουμε μια άλλη διαδρομή και να επαναδιατυπώσουμε τις αρχές μας, αυτή η ελπίδα δεν βρίσκεται παρά στον άλλο κόσμο μπροστά στα μάτια μας, στην καθημερινή επαφή και στην επικοινωνία, σε αυτό που εξαφανίζεται κάτω από τις αποτρόπαιες εικόνες σεξ και βίας. Έννοιες όπως η δημοκρατία και η ελευθερία, η παγκόσμια αδελφοσύνη, η απομεγέθυνση αλλά και η γειτονιά, το σπίτι, η πόλη, τα κοινά, η εγκοσμικότητα,  η αγαθοσύνη, η ευγνωμοσύνη, η ευπρέπεια, αλλά και το τέλος του χυδαίου υλισμού (ως αποτέλεσμα μιας ψεύτικης εγκοσμικότητας που καταστρατηγεί την ίδια την ανθρώπινη υπόσταση) είναι ορισμένες από εκείνες τις έννοιες τις οποίες θα χρειαστεί να ερμηνεύσουμε και να ανακαλύψουμε από την αρχή. Ο πολιτισμός των smartphones, όπου όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες μεταφέρονται σε μια customizable οθόνη (προσαρμόσιμη πάντα στις δικές μας βουλησιαρχικές απαιτήσεις), μαγνητίζει και εγκλωβίζει κάθε μας βήμα. Η εξάρτηση από τα διαβολικά ματζαφλάρια του δεξιού χεριού, τα σύγχρονα black Satanic mills (στα λόγια του William Blake) δεν αντικατοπτρίζει παρά μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της εποχής: ουδέποτε οι άνθρωποι μπορούσαν να έχουν τόσους «φίλους» τους οποίους δεν θα συναντήσουν ποτέ! Στο βασίλειο της αντίφασης πρέπει να ξεκινήσουμε από τα βασικά και το πιο επίκαιρο και εξαντλητικό ερώτημα είναι αυτό που θέτει η Hannah Arendt στο τελευταίο έργο της The Life of the mind:

Πού βρισκόμαστε όταν σκεπτόμαστε;

Πηγή: http://www.respublica.gr/2017/11/column/contradictions/

Μπερδεμένες σκέψεις και μνήμες από αγαπημένους ανθρώπους που έχουν φύγει. (ειδικά της οδού Αγαθουπόλεως).

του Νίκου Παστελάκου

(Γράφτηκε πολλά χρόνια πριν)

Γλυκιά βραδιά του Φλεβάρη και είπε να περπατήσει προς την παλιά του γειτονιά. Τη γειτονιά που πέρασε τα παιδικά του χρόνια, στα Θυμαράκια, στην οδό Ρόδου. Ήταν χωρισμένος πρόσφατα, χωρίς παιδί και έμενε, μετά το θάνατο του πατέρα του, με τη μητέρα του σε ένα τριάρι με θέα το Πεδίο του Άρεως. Έκλεισε ήσυχα την πόρτα πίσω του και άφησε τη μητέρα του να δει το «Φως του Αυγερινού», το σήριαλ που παρακολουθούσε ανελλιπώς. Πάντα όταν είχε κακή διάθεση ή ήταν πιεσμένος, κυρίως από εκείνο τον φασίστα προϊστάμενο στην Τράπεζα, έβγαινε για περπάτημα μέχρι την παλιά του γειτονιά. Βαδίζοντας απόψε σκεφτόταν ότι θα έλθουν επιτέλους οι εκλογές το φθινόπωρο και θα ξεβρομίσει ο τόπος από δαύτους. Θα έλθει η αλλαγή που χρειάζεται ο τόπος. Με αυτές τις σκέψεις περπατούσε κάνοντας ζιγκ ζαγκ μέσα από στενάκια κυρίως.

Τα αυτοκίνητα λιγοστά στους δρόμους και οι διαβάτες ελάχιστοι. Κοίταξε το ρολόι του. Ήταν περασμένες 10.30 όταν μπήκε στην οδό Παμίσου με κατεύθυνση προς Αγαθουπόλεως. Αυτόν το δρόμο με τα νεοκλασικά και μεσοπολεμικά διώροφα που στέκονταν αγέρωχα στο πέρασμα του χρόνου, σε πείσμα της αντιπαροχής, του άρεσε πολύ να τον περπατάει. Ήταν έρημος και μόλις προχώρησε στο δεξί πεζοδρόμιο γύρω στα δέκα μέτρα από τη γωνία με την οδό Αγίου Μελετίου, η λάμπα του δήμου στο κέντρο της οδού έσβησε απότομα κι ο δρόμος τυλίχτηκε στο σκοτάδι. Κοντοστάθηκε, μέχρι να συνηθίσουν τα μάτια του, όταν από το βάθος του δρόμου ακούστηκαν ποδοβολητά ανακατεμένα με φωνές ανθρώπων. Την ίδια στιγμή είδε μια ανθρώπινη μορφή να τρέχει προς το μέρος του με μεγάλη ταχύτητα, να τον προσπερνά και να χάνεται πίσω του. Ενστικτωδώς έκανε κι αυτός πίσω κι απομακρύνθηκε προς την οδό Αγίου Μελετίου με γοργό βήμα. Μόλις έφτασε στη γωνία ακούστηκε ένα μεγάλο βουητό, οι πολυκατοικίες της οδού άρχισαν να χορεύουν αγκαλιασμένες, η γη κάτω από τα πόδια του έτρεμε. Μεγάλος σεισμός, σκέφτηκε ταραγμένος και τότε ένα από τα παλιά σπίτια της οδού Παμίσου, πίσω του, κατέρρευσε σε συντρίμμια στο δρόμο. Ήταν το σπίτι που πριν από ελάχιστα λεπτά εκείνος στεκόταν μπροστά του.

Εκεί που πέρασε τρέχοντας, σαν κυνηγημένος, εκείνος ο αλλόκοτος άνθρωπος. Ο νυχτερινός ουρανός είχε γίνει κατακόκκινος και η ατμόσφαιρα είχε γεμίσει σκόνη. Σε λίγο άνθρωποι έβγαιναν έντρομοι από τις πολυκατοικίες ντυμένοι όπως -όπως, αυτοκίνητα κόρναραν, σειρήνες ασθενοφόρων και πυροσβεστικών οχημάτων ούρλιαζαν δαιμονιωδώς. Με ταχύ βήμα κατευθύνθηκε προς το σπίτι του, ανησυχώντας για την κατάσταση της υγείας της μητέρας του που υπέφερε από την καρδιά της. Ευτυχώς την βρήκε καλά. Καθόταν μαζί με άλλες γειτόνισσες σε ένα παγκάκι στην είσοδο του Πεδίου του Άρεως. Ανακουφίστηκε.

Αρκετές μέρες μετά και αφού είχε περάσει το σοκ του σεισμού, διηγήθηκε στη μητέρα του για την ανθρώπινη σκιά που είχε δει να τρέχει περνώντας μπροστά του και η οποία τον έκανε να αλλάξει κατεύθυνση, λίγο πριν το σεισμό, στην οδό Παμίσου. Τότε είδε τη μητέρα του, πρώτα να μένει αποσβολωμένη και ύστερα να ξεσπά σε γοερό κλάμα, αγκαλιάζοντάς τον σφιχτά. Αμήχανος και ξαφνιασμένος αυτός δεν έλεγε τίποτε μέχρι εκείνη να συνέλθει. Όταν ηρέμησε του διηγήθηκε, ότι στην οδό Παμίσου, στην Κατοχή, οι Γερμανοί είχαν εγκαταστήσει την Ειδική Ασφάλεια των Ες-Ες και αλίμονο στον δύστυχο που θα συνελάμβαναν. Μετά τα φριχτά βασανιστήρια τον πήγαιναν για εκτέλεση. Είχαν συλλάβει και τον μακαρίτη τον πατέρα του. Θα είχε την ίδια τύχη κι αυτός, αν δεν τα έπαιζε όλα για όλα και την ώρα που τους φόρτωναν στα καμιόνια, αυτός ξέφυγε από την προσοχή τους και τρέχοντας προς την Αγίου Μελετίου μπόρεσε να σωθεί…..

Η σκιά που τον έσωσε, σκέφτηκε ταραγμένος….. Και κατάλαβε…… Έμειναν εκεί αγκαλιασμένοι και συγκινημένοι για πολλή ώρα κρατώντας σφιχτά ο ένας το χέρι του άλλου. Όπως θα ήθελε κι ο πατέρας……

Των Αφανών…! (video)

Η μοντέρνα «απελευθέρωση» ως εμπόρευμα σύγχρονης «εκπαίδευσης»

Ο συγγραφέας Ντόναλντ Μπαρτέλμ, στο σύντομο μυθιστόρημά του, η Χιονάτη (Snow White), το 1967, παρωδούσε την ανώτερη μάθηση του νέου μοντέρνου πνεύματος όταν το κεντρικό πρόσωπο του κειμενου παρουσιαζόταν ως μια συνηθισμένη νεαρά που διψά για εμπειρίες. Εμπειρίες ανάλογες με αυτές που θα τύχαιναν σε μια πριγκίπισσα του παραμυθιού:

Η εκπαίδευση της «αμερικανίδας» Snow White:

«Απέκτησε τα μόρφωσή της στο κολέγιο Μπήβερ. Σπούδασε Η μοντέρνα γυναίκα, τα προνόμια και οι ευθύνες της: η φύση και η τροφή των γυναικών και το τι αντιπροσωπεύουν, στην εξέλιξη και στην ιστορία, μαζί και οικοκυρικά, ανατροφή παιδιών, ειρηνοποιοί ρόλοι, θεραπεία και αφοσίωση, και το πως αυτά συντελούν στον επανεξανθρωπισμό του σημερινού κόσμου. Κατόπιν σπούδασε Κλασική κιθάρα Ι, χρησιμοποιώντας τις μεθόδους και τεχνικές των Σορ, Ταρέγγα, Σεγκόβια, κ.α. Κατόπιν σπούδασε Άγγλους ρομαντικούς ποιητές ΙΙ: Σέλευ, Μπαύρον, Κήτς. Κατόπιν σπούδασε Θεωρητικά θεμέλια της ψυχολογίας: νους, συνείδηση, ασυνείδητο, προσωπικότητα, ο εαυτός, διαροσωπικές σχέσεις, ψυχοσεξουαλικές νόρμες, κοινωνικά παιχνίδια, ομάδες, προσαρμογή, σύγκρουση, εξουσία, εξατομίκευση, ενσωμάτωση και ψυχική υγεία. Κατόπιν σπούδασε Ελαιογραφία Ι, έχοντας στο πρώτο μάθημα, όπως της ζητήθηκε, Ανοιχτό κίτρινο καδμίου, Μεσαίο κίτρινο καδμίου, Ανοιχτό κόκκινο καδμίου, Αλιζαρίν κρεμεζί, μπλέ ουλτραμαρίν, Μπλέ κοβαλτίου, Βιριντιάν, Μαύρο ελεφαντοστού, Ακατέργαστη όμπρα, κίτρινη ώχρα, καμένη σιένα, λευκό. Κατόπιν σπούδασε Προσωπικοί πόροι Ι και ΙΙ: αυτοαξιολόγηση, ανάπτυξη του θάρρους να αποκρινόμαστε στο περιβάλλον, άνοιγμα και χρήση του νου, ατομική εμπειρία, εκγύμναση, η χρήση του χρόνου, ώριμος επανορισμός των στόχων, σχέδια δράσης. Κατόπιν σπούδασε Ρεαλισμό και ιδεαλισμό στο σύγχρονο ιταλικό μυθιστόρημα: Παλατσέσι, Μπρανκάτι, Μπιλέντσι, Πρατολίνι, Μοράβια, Παβέζε, Λέβι, Σιλόνε, Μπέρτο, Κασόλα, Γκίνσμπουργκ, Μαλαπάρτε, Καλβίνο, Γκάντα, Μπασάνι, Λαντόλφι. Κατόπιν σπούδασε…-»

Ο κοινωνιολόγος Κρίστοφερ Λας, βλέπει στην παρωδία του Μπαρτέλμ, την ίδια την παρωδία της σύγχρονης καταναλωτικής εκπαίδευσης. Η οποία προσφέρει την ψευδαίσθηση ότι τη βαθιά κατανόηση και την πρακτική γνώση της ζωής που παλιότερα μεταδίδονταν οργανικά στα μέλη της κοινότητας, θα μπορούσε τώρα να προσφέρει το σωστό εκπαιδευτικό εμπόρευμα.

Για τον Λας, «ο άμυαλος εκλεκτισμός της εκπαίδευσης της Χιονάτης, αντανακλά το χάος της σημερινής ζωής και την ανορθολογική προσδοκία ότι οι φοιτητές θα κατακτήσουν μόνοι τους τη διανοητική συνοχή που δεν μπορούν πια να τους δώσουν οι καθηγητές τους». Ως απάντηση για την αδυναμία διδασκαλικής μύησης στα μυστικά της πραγματικής ζωής, το πανεπιστήμιο «έχει κόψει όλη την εμπειρία σε μερίδες, σε κύκλους μαθημάτων -μια μαγειρική εικόνα κατάλληλη για το υποβαστάζον ιδεώδες της διαφωτισμένης κατανάλωσης».

Και έτσι η «ανώτερη εκπαίδευση», «το μόνο που αφήνει στην τύχη είναι η ανώτερη γνώση». 

Δημήτρης Ναπ.Γ

 

«Όμορφος νέος κόσμος» της εργασίας

 του Βασίλη Στοιλόπουλου

Υπολογιστές, ρομπότ, δίκτυα, αλγόριθμοι εμφανίζονται παντού και επιβεβαιώνουν ότι το αποτέλεσμα της, εν εξελίξει, ταχύτατης «ψηφιακής επανάστασης», αποτελεί βόμβα μεγατόνων στο όποιο κοινωνικό κράτος απέμεινε.

Ενδεικτικό το παράδειγμα της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας: 9.000 νέες θέσεις εργασίας στην ψηφιακή διαχείριση, αλλά και απώλεια 23.000 «άχρηστων».

Επιπλέον, «η ψηφιοποίηση των πάντων» προκαλεί αύξηση στις ψυχικές ασθένειες (κατάθλιψη, φοβίες, Burn-Out) εξαιτίας των αλλαγών στον χώρο εργασίας, καθώς η τεχνολογία γίνεται όλο και πιο σύνθετη, εκτελείται από λιγότερους με περισσότερες ευθύνες και σε συνεχώς μειούμενους χρόνους.

Βεβαίως, οι οπαδοί του τεχνολογικού εκσυγχρονισμού και της «αόρατης» οικονομίας του αέναου κέρδους επιχαίρουν, καθώς μια σειρά από μελέτες (π.χ. της ING-DiBa-Bank) προβλέπουν ότι, την επόμενη δεκαετία περίπου τα μισά επαγγέλματα θα είναι πλέον αυτοματοποιημένα.

Μαζί τους πανηγυρίζει και σύμπας ο πολιτικός κόσμος, που ενώ ψευδολογεί ανερυθρίαστα για «ίσες ευκαιρίες» και «χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας», ουσιαστικά έχει αποδεχτεί «χωρίς εναλλακτική» το νέο εργασιακό «πνεύμα εποχής» και τον νέο μεσαίωνα στις εργασιακές σχέσεις.

Πηγή: εφημερίδα Ρήξη, φύλλο 138 -Νοέμβριος 2017

Με αφορμή τα 100 χρόνια από τον Οκτώβρη του ’17

αναδημοσίευση από: http://dlamda.blogspot.gr/2017/10/100-17.html
Κάποτε η αναφορά και μόνο της λέξης “Επανάσταση” προκαλούσε ρίγη έντονης συγκίνησης και προσδοκίας σε πολλούς ανθρώπους. Ήταν συνώνυμο μιας κρυφής ελπίδας ανατροπής, ριζικής μεταστροφής του κόσμου της αδικίας, το ξημέρωμα μιας διαφορετικής κοινωνίας. Γι’ αυτό άλλωστε σε κάποιους άλλους ,αντίθετα , προκαλούσε φόβο. Τον φόβο της διασάλευσης μιας παγιωμένης τάξης πραγμάτων.
Σήμερα η λέξη “Επανάσταση” χρησιμοποιείται, με άνεση, για να περιγράψει ευτελείς κοινοτοπίες, προχωρήματα της επιστήμης και της τεχνολογίας, εμπορεύματα που είναι εντελώς, υποτίθεται, διαφορετικά από τα προηγούμενα. Έχει, έτσι, κάπως χάσει την ουσιαστική της σημασία και δεν προκαλεί πλέον κανένα φόβο, γιατί σχεδόν κανείς δεν πιστεύει, ότι μπορεί να εμφανιστεί στην ιστορία , με την πλήρη σημασία της. Ο κόσμος στον οποίον ζούμε , είναι πλέον ο κόσμος που δεν θέλει ν’ αλλάξει, παρά μόνο την μόδα και το χτένισμα του. Οι βασιλιάδες αυτού του κόσμου, μπορούν να κοιμούνται ήσυχοι , αισθανόμενοι δικαίως, ότι η ανάσα των υπηκόων τους, είναι μακριά από τα κάστρα τους. Τα επαναστατικά κινήματα κοιμήθηκαν, στα κρεβάτια μιας κοινωνίας, που προτιμά την κατανάλωση, την ησυχία , το χρήμα, που έχει κάνει ειρήνη με την καταπίεση.
Που είναι οι πύρινοι λόγοι των Διαφωτιστών ; Που είναι το βιομηχανικό προλεταριάτο του Μάρξ, η αιχμή του δόρατος της αλλαγής ; Που είναι οι ναρόντνικοι της προ-επαναστατικής Ρωσίας ; Που είναι όλα αυτά τα φλογερά παιδιά , που θυσίασαν ακόμα και την ίδια τους την ζωή ,μέσα στην ελπίδα ενός καλύτερου κόσμου ; Αμυδρές φιγούρες , χαμένες μέσα στο καμίνι της ιστορίας, καταγεγραμμένοι στο κεφάλαιο που έχει την επικεφαλίδα : ουτοπιστές, ιδεαλιστές, ανόητοι, εχθροί της κοινωνίας.
Η επανάσταση στη Ρωσία , ήταν μια πολύ μεγάλη βόμβα που έσκασε στα θεμέλια του τότε γνωστού κόσμου. Όλος ο πλανήτης έστρεψε το βλέμμα του με ελπίδα στην επαναστατημένη Ρωσία. Άνθρωποι από πολλά μέρη της γης με κίνδυνο της ζωής τους , πήγαιναν στη Ρωσία με σκοπό να συμβάλλουν σε αυτή την ανανέωση της προοπτικής για κάτι καλύτερο. Οι φτωχοί φάνηκε,μετά από πάρα πολλά χρόνια , ότι θα αποκτούσαν την δική τους φωνή , ότι θα μπορούσαν να φτιάξουν τον δικό τους κόσμο, που θα ήταν ένας καλύτερος κόσμος, πιο δίκαιος, πιο σωστός, πιο ελεύθερος. Η χαρά τους, βέβαια , δεν κράτησε για πολύ. Όσοι είδαν την επανάσταση να κυλά ,σιγά σιγά μέσα από τα χέρια τους, κράτησαν την πίκρα τους κρυφή, ελπίζοντας ότι αυτό που έβλεπαν θα ήταν παροδικό. Δεν ήταν όμως, δυστυχώς. Ήταν κάτι μόνιμο . Οι υπόλοιποι είτε αφομοιώθηκαν στην καινούργια τάξη πραγμάτων, είτε εξοντώθηκαν στις εκκαθαρίσεις του “πατερούλη” Στάλιν Η τάξη των μπολσεβίκων διοικητών, κάθισε στη καρέκλα της εξουσίας και γλυκάθηκε. Πολλά βιβλία έχουν γραφεί για αυτήν την περίοδο, που περιγράφουν την εκφύλιση της επανάστασης, ξεχωρίζει το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Αλεξάντερ Μπέρκμαν “ Ο ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΙΚΟΣ ΜΥΘΟΣ” σε μετάφραση Ι.ΙΩΑΝΝΙΔΗ από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΝΟΠΤΙΚΟΝ .
Η ουσιαστική επανάσταση στη Ρωσία μπορεί να κράτησε λίγο, αλλά τροφοδότησε για αρκετά χρόνια , το επαναστατικό κίνημα. Κυρίως με την αίσθηση ότι αυτός ο κόσμος του καπιταλισμού δεν είναι ανίκητος. Μπορεί να νικηθεί έστω και για λίγο. Ανανέωσε δηλαδή το στοίχημα της αλλαγής του κόσμου σε παγκόσμιο επίπεδο. Γύρω στο ‘50 , διαλύθηκαν και οι τελευταίες ψευδαισθήσεις, ότι η Ρωσία ήταν ένα επαναστατικό-εργατικό κράτος. Δεν ήταν παρά μια άλλη εκδοχή του ήδη υπάρχοντος συστήματος. Αυτό που ξεκίνησε σαν η επανάσταση του εικοστού αιώνα, είχε μετεξελιχτεί σε ένα γραφειοκρατικό καπιταλισμό. Μέχρι σήμερα οι οπαδοί των εκφυλισμένων Κ.Κ, που δεν φημίζονται για την εξυπνάδα τους , προσπαθούν να υποστηρίξουν το αντίθετο. Η αλήθεια όμως είναι ότι η επανάσταση στη Ρωσία, μόλις και μετά βίας είχε δύο χρόνια πραγματικής ζωής.
Όσο ηχηρή ήταν η έκρηξη της, άλλο τόσο ηχηρός ήταν ο αντίκτυπος από την ήττα της. Οι φόνοι , τα στρατόπεδα ,οι δίκες ,τα ψυχιατρεία, τα ψέμματα ,η εξαθλίωση του ρώσικου λαού, που αντάλλαξε ένα αισχρό καθεστώς, εν τέλει με ένα ακόμα πιο στυγερό, με τα χρόνια έδωσαν τους καρπούς τους. Σήμερα η ιδέα μιας επανάστασης περισσότερο φέρνει στο νου αυτά , παρά την ελευθερία και την προοπτική που μεταφέρει. Γιατί το μόνο το
αποτέλεσμα έχει αξία για τα κλειστά αυτιά των εφησυχασμένων. Αυτό θα διατυμπανίσουν, εκεί θα εστιάσουν την κριτική τους.
Είναι σίγουρο, ότι η επανάσταση στη Ρωσία ηττήθηκε, αλλά το όραμα ενός διαφορετικού κόσμου, δεν είναι επιτρεπτό να ηττηθεί. Αν σήμερα ζούμε τον παραγκωνισμό του, αν οι δυνάμεις του νεκρού κόσμου φαίνεται να απολαμβάνουν την νίκη τους, είναι γιατί φανταζόμαστε αυτόν τον κόσμο συμπαγή και αναλλοίωτο, ή μάλλον, γιατί καν δεν τον φανταζόμαστε, αλλά μας αρκεί να επιβιώνουμε με όποιον τρόπο μέσα του.
Η μέγγενη που κρατά αυτόν τον κόσμο αιχμάλωτο, όμως, δεν είναι τόσο ισχυρή , όσο φαίνεται. Κατορθώνει να φαίνεται συμπαγής ,γιατί τη μια της άκρη την βαστάμε εμείς, μέσα στην απελπισία μας, φοβούμενοι την αλλαγή.
Η ιστορία δεν θα πάψει ποτέ να γεννά και να καταγράφει επαναστάσεις, όσο υφίσταται η ανάγκη των ανθρώπων για έναν καλύτερο κόσμο. Μια ανάγκη που καλόν θα ήταν να μην την θεωρούμε δεδομένη, μιας και εκείνοι που έχουν να χάσουν από την ανάγκη μας, βασικό τους μέλημα έχουν, να φροντίσουν να την ξεχάσουμε ολοσχερώς .

Ο μετάνθρωπος ξαναχτυπά!

αναδημοσίευση από: https://katavasis.wordpress.com/2017/10/07/trashuman-comes-again/

Ετοίμαζα ένα άλλο κείμενο για να δημοσιευθεί σήμερα στο μπλογκ, όταν είδα σε εφημερίδα την είδηση: “Θα ζούμε για πάντα μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή! Δήλωση κορυφαίου Βρετανού φυσικού” (“Δημοκρατία”, Σάββατο 7 Οκτωβρίου 2017). Και το κείμενο που ακολουθούσε ήταν μια κακοχωνεμένη περίληψη των τρανσουμανιστικών θεωριών για τον “μετάνθρωπο”. Αλλά, σύμφωνα με το ειδησάριο, δήλωσε και άλλα χαριτωμένα ο κορυφαίος αυτός κύριος στην αγγλική φυλλάδα “The Sun”:

Η αθανασία μπορεί σύντομα να αποτελέσει πραγματικότητα για τον άνθρωπο με ένα… απλό “ανέβασμα” των δεδομένων του ανθρώπινου εγκεφάλου σε ένα ηλεκτρονικό υπολογιστή[…] Ο Κοξ εξήγησε ότι δεν βρίσκει “απολύτως κανένα λόγο” για τον οποίο η ανθρώπινη νοημοσύνη να μην μπορεί να προσομοιωθεί από υπολογιστές[…] Μια τέτοια εξέλιξη θα μας επέτρεπε να ζούμε σ’ ένα κόσμο απεριόριστων εικονικών εμπειριών και τελικά να πετύχουμε την αθανασία. “Δεν νομίζω ότι τα μυαλά των ανθρώπων διαφέρουν από τους υπολογιστές”, πρόσθεσε ο καθηγητής.

Όταν ακούς από τέτοιες φιλοσοφικές αυθεντίες ότι “τα μυαλά των ανθρώπων (δεν) διαφέρουν από τους υπολογιστές”, τότε βεβαιώνεσαι πως κάτι δεν πάει καλά με τα μυαλά των καθηγητάδων. Η άγνοια, η αμορφωσιά, η αλαζονεία και το απροσμέτρητο θράσος των ακαδημαϊκών ηρώων του μοντερνισμού διαγράφει με μια περιφρονητική μονοκοντυλιά ολόκληρες φιλοσοφίες και μεταφυσικά συστήματα μόνο και μόνο επειδή αναπτύχθηκαν στο παρελθόν και όχι στο… θριαμβευτικό σήμερα. Μίλησε η αυθεντία! Τί να πεις; Το θέμα δεν είναι βεβαίως καινούργιο και το βλέπουμε να επανέρχεται κάθε τόσο, παράλληλα με την άλλη αφήγηση περί της συνεχώς επικείμενης οριστικής λύσης στο ενεργειακό πρόβλημα του βιομηχανισμού (βλ. το κείμενό μου Λες και δεν υπάρχει αύριο…). Πρόκειται δηλαδή για μια ακόμα σωτηριολογική ιστορία του μοντερνισμού, που αυτή τη φορά όμως δεν αναφέρεται στις “υλικές” προϋποθέσεις του βιομηχανικού πολιτισμού, αλλά φιλοδοξεί να αποκαλύψει και ένα “νοητικό” μεταβιομηχανικό επέκεινα. Και το μόνο που κατορθώνει είναι να αποκαλύψει τη φιλοσοφική και μεταφυσική ρηχότητα του μοντερνισμού.

Ο τρανσουμανισμός και ο “μετάνθρωπος” με είχαν απασχολήσει πριν μια εικοσαετία και το 1999 δημοσίευσα το κείμενο Ο νέος μύθος για τον μετάνθρωπο [1] στο ηλεκτρονικό περιοδικό “Μετα-θέσεις” που συνεξέδιδα τότε με τον μακαρίτη σήμερα Σπύρο Γεωργαντά και τον Κώστα Σοφιανό. Το περιοδικό σταμάτησε να εκδίδεται το 2003 και πραγματικά ήταν πολύ ευχάριστη η έκπληξή μου όταν χρόνια αργότερα ανακάλυψα πως κάποιοι καλοί άνθρωποι το είχαν περισώσει εξολοκλήρου σε έναν αρχειακό server, απ’ όπου και ο παραπάνω σύνδεσμος[2]. Αν μη τι άλλο, έχω την εντύπωση πως το κείμενο αυτό αποτελεί μια ενδελεχή και τεκμηριωμένη παρουσίαση του τρανσουμανισμού και του “μετανθρώπου”. Και για κάποιο δυσεξήγητο για μένα λόγο, κίνησε το ενδιαφέρον (και υποκίνησε συζητήσεις) αρκετών παλαιών φίλων, καθώς και του εκδότη του “Άρδην”, Γιώργου Καραμπελιά, ο οποίος το αναδημοσίευσε στο τεύχος 24, Απρίλιος 2000, του περιοδικού του. Αλλά υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα συνέχεια: Το “Άρδην” μου ζήτησε και ένα σχετικό κείμενο στο αφιέρωμά του για τον μεσσιανισμό, όπου βρήκα την ευκαιρία να γράψω with-tongue-in-cheek (στα μισοσοβαρά) το κείμενο “Τεχνο-μεσσιανισμός και τεχνο-χιλιασμός”, που δημοσιεύθηκε στο τεύχος 35 του περιοδικού[3]. Και με αληθινή έκπληξη είδα αργότερα πως το αρχικό κείμενο για τον τρανσουμανισμό απασχόλησε αρκετές σελίδες του βιβλίου Η θεμελιώδης παρέκκλιση του Γιώργου Καραμπελιά, όπου ο συγγραφέας μου ανέθετε τον ρόλο σημαιοφόρου του τρανσουμανισμού. Αλλά δεν ήμουν.

Ομολογώ πως την εποχή που με απασχόλησε ο τρανσουμανισμός η κοσμοθεώρηση του μοντερνισμού λίγο-πολύ αντιστοιχούσε στη μέχρι τότε δική μου κοσμοθεώρηση (κι αυτό νομίζω πως φαίνεται αρκετά στο κείμενο). Γράφοντάς το όμως και αναλύοντας κατ’ ανάγκη τη βαθύτερη σημασία των τρανσουμανιστικών ιδεών, άρχισα να συνειδητοποιώ πως μπροστά μου απλωνόταν ο απόλυτος πνευματικός, κοινωνικός και πολιτικός εφιάλτης – “θεμελιώδη παρέκκλιση”, δηλαδή απόλυτη διαστροφή, το ονόμασε αργότερα ο Γιώργος Καραμπελιάς (ένα εφιαλτικό παράδειγμα είναι, λόγο χάρη, το κείμενο Κυβέρνια: Το κάλεσμα του μέλλοντος, που δημοσίευσα λίγο αργότερα στις “Μετα-θέσεις”[4]). Και το χειρότερο, όλα αυτά είναι η απολύτως λογική συνέπεια του ορθολογισμού και των βασικών παραδοχών του μοντερνισμού: Κονιορτοποίηση της ανθρώπινης κοινωνίας σε αμέτρητους ιδιοτελείς ατομικισμούς, οικονομικοποίηση κάθε έκφρασης της ζωής, θεοποίηση της τεχνολογίας και απόλυτη αγνόηση της φύσης, συγκεντρωτισμός της εξουσίας μέσω του κεφαλαίου (ιδιωτικού και κρατικού), εκθετική “ανάπτυξη” επ’ άπειρον, απώλεια της αίσθησης του μέτρου και των ορίων. Ο “μετάνθρωπος” που αναδύεται απ’ αυτό τον τραγικό χορό των παραισθήσεων και οι “προσομοιώσεις” του καλού καθηγητή που έδωσε το ερέθισμα για το παρόν κείμενο, δεν είναι βέβαια ούτε άνθρωπος ούτε μετάνθρωπος. Είναι το απόλυτο simulacrum (ομοίωμα, κούκλα, προσποίηση), το τελικό παραλήρημα, ένα γιγάντιο ανεγκέφαλο Γκόλεμ, το τέρας του Φρανκενστάιν, ο Terminator, το κύκνειο και παράφωνο άσμα ενός θνήσκοντος πολιτισμού.  Αν αυτό δεν είναι ύβρις με την πιο τραγική έννοια, τότε τί είναι η ύβρις;

Τελικά είχε ένα καλό η ενασχόλησή μου μ’ αυτό το θέμα. Όλη αυτή η ύλη για τον τρανσουμανισμό και τον “μετάνθρωπο” (δική μου και άλλων) στάθηκε χρήσιμη για τη διαμόρφωση της εικόνας που έχω σήμερα για τον μοντερνισμό και τον βιομηχανισμό. Όχι και πολύ κολακευτικής εικόνας…

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Μπορείτε αν θέλετε να κατεβάσετε το κείμενο “Ο νέος μύθος για τον μετάνθρωπο” σε μορφή PDF στο υπολογιστή σας κάνοντας κλικ εδώ.

[2] Το περιοδικό είναι ακόμα επισκέψιμο από οιονδήποτε αναγνώστη χωρίς κάποια τεχνικής φύσεως προαπαιτούμενα. Και τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι έχει συνταχθεί στην αρχική και απλούστατη γλώσσα του Ίντερνετ, την HTML, πριν γίνουν μόδα οι σημερινές πολύπλοκες πλατφόρμες (π.χ. WordPress, Typepad κ.ά.), που απαιτούν βάσεις δεδομένων, σύνθετες προγραμματιστικές γλώσσες και ειδικευμένους servers. Δεν χωράει αμφιβολία ότι οι πλατφόρμες αυτές μπορούν να κάνουν πράγματα που είναι αδύνατο να γίνουν με την απλή HTML, κυρίως για μεγάλα σάιτ και on-line καταστήματα. Αλλά, όπως διαπιστώνει κανείς εκ των υστέρων, για ένα εκδοτικό εγχείρημα όπως οι “Μετα-θέσεις” η HTML ήταν υπεραρκετή. Και το κυριότερο, επιτρέπει ακόμα και σήμερα να είναι προσβάσιμο το περιοδικό χωρίς απαιτητικές τεχνολογικές διαμεσολαβήσεις (βάσεις δεδομένων και servers). Νομίζω πως το παράδειγμα αυτό εικονογραφεί πολύ ωραία τη σύγκριση απλότητας και πολυπλοκότητας και αμφισβητεί τη χωρίς περίσκεψη και προοπτική υιοθέτηση ολοένα και πιο πολύπλοκων λύσεων ακόμα και εκεί που τελικά δεν χρειάζονται.

[3] Για να κατεβάσετε το κείμενο “Τεχνο-μεσσιανισμός και τεχνο-χιλιασμός” σε μορφή PDF, κάντε κλικ εδώ.

[4] Και το κείμενο “Κυβέρνια: Το κάλεσμα του μέλλοντος” σε μορφή PDF μπορεί επίσης να κατεβεί στον υπολογιστή σας με ένα απλό κλικ εδώ.

Στατιστικά

  • 37,446 επισκέψεις

"Παραμένω αναρχικός για να μπορώ να δοξολογώ την Παράδοση. Χωρίς την Παράδοση δεν μπορείς να κάνεις ούτε βήμα. Δεν την αντιμετωπίζω, όμως σαν αγία των αγίων. Πολλά πράγματα της παράδοσής μας έχουν πεθάνει για πάντα. Άλλα πάλι επιζήσανε με διαφορετική μορφή. Οι νέοι μας για παράδειγμα, δεν καταλαβαίνουν ότι το τσίπουρο είναι καλύτερο απο το ουίσκι. Κατά τον ίδιο τρόπο, οι γέροι φαντάζονται ότι προπολεμικώς ζούσαμε καλύτερα. Εξετάζω την Παράδοση σημαίνει προσπαθώ να κατανοήσω το Σήμερα" - Ηλίας Πετρόπουλος.

Όλες οι επαναστάσεις καταλήγουν στην κατάκτηση της ανεγκέφαλης Κυρίας. Της Εξουσίας. Αυτή η κατάκτηση, ως γνωστόν, δημιουργεί Δίκαιον, μακράν των ονειρικών στόχων μιας επανάστασης. Οι άνθρωποι που προκύπτουν από μία επανάσταση, περιέχουν τα ίδια συστατικά με τους αποχωρήσαντες ή τους ηττηθέντες (...). Χρειάζεται ισχυρή παιδεία για ν' ανθέξει κανείς στην έννοια της Εξουσίας και της επιτυχίας. - Mάνος Χατζιδάκις

Δεκέμβριος 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Νοέ.    
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
Πατήστε την εικόνα για περισσότερα...

ΑΙ ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΟ ΜΟΥ…

ΜΙΚΕΛΗΣ ΑΒΛΙΧΟΣ

Μπακουνικός και Κεφαλλονίτης

O ΔΡΑΚΟΣ…

ΑΙΜΙΛΙΑΝΟ…

Τhe Monty Pythons

Τhe Monty Pythons

ΜΑΡΙΝΟΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

ΜΑΡΙΝΟΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Τζιμάκο, τρέλλανε τους «μεταμοντέρνους»…

Τζιμάκος και μετα-νεωτερικότητα

ΓΚΥ ΝΤΕΜΠΟΡ…

"...το θέαμα είναι το κεφάλαιο σε τέτοιο βαθμό συσσώρευσης που μεταβάλλεται σε εικόνα."

ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ: ΟΤΑΝ Ο ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ ΑΕΚ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ.

Eλευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν…

Για το όνειρο των συνοικιών μας…!