//
archives

ΟΙΚΟ-ΛΟΓΙΑ

This category contains 31 posts

Jean Claude Michéa – Για να τελειώνουμε με την Αριστερά/Δεξιά

Συνέντευξη του Γάλλου φιλόσοφου Jean Claude Michéa στο περιοδικό Les Inrocks  (Ιανουάριος 2017). Δημοσίευση στα ιταλικά: Nazione Indiana 

Την αναδημοσιεύουμε από την ιστοσελίδα www.respublica.gr

Μτφρ.: Γιώργος Κουτσαντώνης

Στο βιβλίο σας Notre ennemi, le capital (Ο εχθρός μας, το κεφάλαιο), προαναγγέλλετε μια «σκέψη με την Αριστερά κατά της Αριστεράς.» Ωστόσο, πολλοί αριστεροί διανοούμενοι εξακολουθούν να είναι αδιαπέραστοι, για να μην πω σε πλήρη αντίθεση με τα γραπτά σας. Πρόκειται για την τελική ρήξη ενός πιθανού διαλόγου;

Εάν ισχύει κάτι τέτοιο, σίγουρα δεν οφείλεται σε δικό μου σφάλμα! Προφανώς, δεν αρνούμαι να συζητήσω με κάποιον μόνο και μόνο γιατί «δεν συμφωνεί με τα γραπτά μου.» Αλλά θα πρέπει να πρόκειται για έναν γνήσιο διάλογο και όχι για μια αστυνομική έφοδο. Το πρόβλημα αυτό –που ο André Perrin το έχει δείξει έξοχα στο Scènes de la vie intellectuelle en France– είναι ότι η αρχαία κουλτούρα του διαλόγου είναι πλέον έτοιμη να δώσει οριστικά τη θέση της στον εκφοβισμό και στο κυνήγι μαγισσών. Στο εξής ένας συγγραφέας δεν κρίνεται γι’ αυτό που πραγματικά έχει γράψει (ακόμα και όταν πρόκειται για έναν μυθιστοριογράφο όπως ο Michel Houellebecq), αλλά βάσει των σκοτεινών προθέσεων που του αποδίδονται, είτε διαμέσου της «αηδιαστικά» εργαλειακής χρήσης των έργων του. Αυτές οι ανησυχητικές τάσεις -οι οποίες δείχνουν πολλά, για να παραμείνουμε εντός θέματος, για το συναίσθημα του πανικού που έχει καταβάλει τμήμα των πανεπιστημιακών και μιντιακών βαρόνων- δεν μπορεί παρά να οδηγήσουν στο να δικαιολογούνται «διανοητικά» χονδροειδέστατες παραποιήσεις καθώς και υπεραπλουστεύσεις. Και σας το λέω αυτό επειδή κάτι γνωρίζω σχετικά.

Γιατί οι «συντηρητικοί» διανοούμενοι είναι περισσότερο συντονισμένοι με τα έργα σας σε σχέση με αυτούς που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε της «Αριστεράς»;

Για τον ίδιο λόγο, υποθέτω, που ένας θαυμαστής του Chesterton ή του Bernanos συμμερίζεται πιο εύκολα ένα κείμενο του Proudhon, του William Morris και του Guy Debord απ’ ότι ένα δοκίμιο του Bernard Henry Lévy, του Raphael Glucksmann και του Alain Minc. Εδώ όμως στην ουσία τίθεται το παλαιάς κοπής ερώτημα που αφορά την ιστορική σχέση της «Αριστεράς» με το σοσιαλιστικό κίνημα. Η Αριστερά, πράγματι, πάντα καθοριζόταν ως «το κόμμα του κινήματος», «της προόδου» και της «πρωτοπορίας» σε όλα. Κόμμα του οποίου πρώτος εχθρός δεν μπορεί παρά να είναι, εξ ορισμού, η «αντίδραση» ή ο «παλαιός κόσμος». Ωστόσο, εάν αντιθέτως η αρχική σοσιαλιστική κριτική επανατοποθετούσε στο λογαριασμό της τις περισσότερες καταγγελίες του παλαιού καθεστώτος (Ancien Régime) ή της δύναμης της Εκκλησίας, θα οδηγούνταν, πριν από όλα, σε αυτό που ο Μαρξ αποκαλούσε «οικονομικό νόμο κίνησης της σύγχρονης κοινωνίας».

Απέχοντας κατά πολύ από το να αποδεχτούν τις αυταπάτες της Αριστεράς του δέκατου ένατου αιώνα, σχετικά με τα οφέλη της νέας βιομηχανικής κοινωνίας και του Αφηρημένου Δικαίου, οι πλέον ριζοσπάστες σοσιαλιστές στοχαστές είχαν καταλάβει, εξ αρχής, την θεμελιωδώς ασαφή και αμφίσημη φύση της ιδέας της «Προόδου». Σκεφτείτε για παράδειγμα το μέλλον που μας επιφυλάσσει αυτές τις μέρες, η Silicon Valley ή η γεωργία βιομηχανικής κλίμακας. Γι’ αυτό, κάθε σκέψη που εξακολουθεί να είναι της «Αριστεράς», και μόνο της Αριστεράς, αναπόφευκτα εκτίθεται σε μια σειρά από αυτοκτονικές τάσεις. Στην πραγματικότητα, παρά είναι εύκολη η σύγχυση της ιδέας ότι «δεν μπορεί να διακοπεί η πρόοδος», με την ιδέα ότι «δεν μπορεί να αναχαιτιστεί ο καπιταλισμός». Αυτή, κατά τη γνώμη μου, είναι η πιο σταθερή φιλοσοφική ρίζα όλων των κακοτυχιών της σύγχρονης Αριστεράς.

Ο δημοσιογράφος Alexandre Devecchio (Le Figaro) αφιερώνει ένα κεφάλαιο στο τελευταίο του βιβλίο, «Τα νέα παιδιά του αιώνα«, στη «γενιά Michéa», στην οποία τοποθετεί τους: François Xavier Bellamy, Madeleine Bazin de Jessey, Mathieu Bock-Côté ή Eugénie Bastié. Τι πιστεύετε πάνω σε αυτό; Θεωρείτε ότι έχετε επηρεάσει μια νέα γενιά διανοουμένων ή πολιτικών ακτιβιστών;

Εάν υποθέσουμε ότι η ανάλυση του Devecchio είναι ορθή, αυτό θα σήμαινε ότι ένας συγγραφέας ο οποίος πάντα αρνιόταν να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε τηλεοπτική εκπομπή, τα βιβλία του οποίου πωλούν μόνο μερικές χιλιάδες αντίγραφα -και όχι «δεκάδες χιλιάδες» όπως ισχυρίζονται προσωπικότητες αλά Jean-Loup Amselle- ο οποίος αποστάζει τις συνεντεύξεις με το σταγονόμετρο, έχει την ικανότητα και την δύναμη να επηρεάσει μια ολόκληρη «γενιά»! Ομολογώ ότι είμαι ιδιαίτερα σκεπτικιστής πάνω σε αυτό. Αλλά αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα ήταν μάλλον παρήγορο. Γιατί θα έδειχνε τουλάχιστον ένα πράγμα, ότι δηλαδή είναι ακόμη δυνατό να περάσει κανείς από το πλέγμα του σουρωτηριού.

Κατά τη γνώμη σας, οι λαϊκές τάξεις έχουν καταλάβει ότι τα δύο μεγάλα κόμματα του φιλελεύθερου μπλοκ καταστρέφουν σταδιακά τα κοινωνικά κεκτημένα, αλλά ταυτόχρονα καταφεύγουν στην αποχή ή σε μια ψήφο διαμαρτυρίας (εθνικισμός + κοινωνικά μέτρα). Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί αυτή η πραγματικότητα για μια αριστερή εναλλακτική λύση;

Οι λαϊκές τάξεις είναι αυτές που, εξ ορισμού, σηκώνουν το βάρος όλων των στρεβλώσεων του καπιταλιστικού συστήματος. Ωστόσο, αυτό το σύστημα, σε αντίθεση με τις κοινωνίες του παρελθόντος, χαρακτηρίζεται κυρίως από το γεγονός -όπως έγραψε ο Μαρξ- ότι οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων εκφράζονται ουσιαστικά υπό τη μορφή μιας σχέσης μεταξύ πραγμάτων (ο «φετιχισμός του εμπορεύματος» ήταν μόνο η πιο ορατή καθημερινή εκδήλωση αυτής της «αποκάλυψης»). Με άλλα λόγια, η κυριαρχία του Κεφαλαίου είναι κατά κύριο λόγο αυτή μιας ανώνυμης και απρόσωπης λογικής που επιβάλλεται σε όλους, ακόμα και στις ίδιες τις ελίτ –ανεξάρτητα, εκτός των άλλων, από την πραγματική απληστία και την απεριόριστη ματαιοδοξία αυτών των ελίτ. Έχοντας λοιπόν η Αριστερά απαρνηθεί πλήρως, στα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα, αυτή τη σοσιαλιστική ερμηνεία –πράγμα που έδειξε για μια ακόμη φορά σε μεγάλο βαθμό και η πιο κοντινή στο σήμερα κρίση του 2008 – δεν θα μπορούσε να αφήσει στα λαϊκά στρώματα παρά μόνον μια πολιτική διέξοδο: να εξατομικεύσουν δηλαδή στο έπακρο την συστημική προέλευση των καθημερινών τους δεινών και την αυξανόμενη εξαθλίωση τους, αποδίδοντάς την στην απλή ύπαρξη μεταναστών, εβραίων ή της φορολογίας. Σε αυτή την παραίτηση από κάθε ριζοσπαστική κριτική της εξαθλιωτικής και οικολογικώς καταστροφικής δυναμικής του καπιταλισμού, βρίσκεται η συνεχής εξέλιξη της αντισυστημικής ψήφου. Ο καπιταλισμός στην πραγματικότητα άκμασε, λόγω αυτού που ο Renaud Garcia έχει τόσο ορθά ορίσει ως «έρημο της κριτικής.» Και ασφαλώς δεν θα έρθει η οποιαδήποτε αλλαγή από τα ηθικολογικά κηρύγματα της πνευματικής ελίτ και των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Υποστηρίζετε ότι ακόμη και μια ανανέωση της αρχικής ριζοσπαστικότητας της Αριστεράς δεν θα αρκούσε ώστε αυτή να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των λαϊκών τάξεων. Ωστόσο, η θέση «ούτε Αριστερά ούτε Δεξιά» καταλαμβάνεται από την Marine Le Pen και τον Emmanuel Macron. Μιλάμε για αδιέξοδο;

Το 1874, οι εξόριστοι της Κομμούνας που βρήκαν καταφύγιο στο Λονδίνο υπενθύμιζαν σε όλους τους τόνους και σε όσους «μπορούσαν να μπουν στον πειρασμό να ξεχάσουν» ότι οι Δεξιοί Βερσαλλιέζοι και οι Αριστεροί Βερσαλλιέζοι πρέπει να είναι ίσοι και όμοιοι μπροστά στο μίσος του λαού. Αυτή ήταν στην πραγματικότητα, μέχρι την υπόθεση Dreyfus, η κυρίαρχη θέση του σοσιαλιστικού κινήματος (το 1893, ο Jules Guesde και ο Paul Lafargue έκαναν έκκληση στους εργάτες: «κυνηγήστε τους κλέφτες και από τα δεξιά και από τα αριστερά»). Ριζοσπαστική θέση η οποία εκφράζεται με τον ίδιο τρόπο σήμερα, στο διάσημο σύνθημα των Podemos: «εμείς δεν είμαστε ούτε Αριστεροί ούτε Δεξιοί, είμαστε οι από τα κάτω ενάντια στους από τα πάνω». Ο λόγος που η Le pen κατάφερε τόσο εύκολα να μετατρέψει αυτό το παλιό σοσιαλιστικό μότο προς όφελός της -ενώ ταυτόχρονα εξασφάλισε και την αποφυγή των πιο ριζοσπαστικών συνεπειών- είναι ακριβώς επειδή η Αριστερά, μόλις μετασχηματίστηκε από την οικονομία της αγοράς, παραχώρησε απλόχερα το μονοπώλιο της καταγγελίας των ανθρωπολογικά και κοινωνικά καταστρεπτικών οικονομικών και πολιτιστικών επιδράσεων της δυναμικής της κεφαλαίου. Και αυτό χωρίς το Εθνικό Μέτωπο να χρειαστεί να παραιτηθεί και τόσο από τον μύθο της «μεγέθυνσης». Ενώ παράλληλα η Αριστερά καταγγέλλει, με τρόπο άβολο και αντιφατικό φυσικά, γιατί, η «εθνική ενότητα» με την «ταξική πάλη» δεν μπορούν να γιορτάζουν ταυτόχρονα. Όσον αφορά το ούτε Δεξιά, ούτε Αριστερά του Macron θα ήταν σκόπιμο να εισάγουμε την διαφορά μεταξύ του ούτε Δεξιά, ούτε Αριστερά, αλλά από τα πάνω, και του ούτε Δεξιά, ούτε Αριστερά, αλλά από τα κάτω. Έτσι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα. Στην πραγματικότητα -και έχετε απόλυτο δίκιο σε αυτό το σημείο- αυτό είναι το σημερινό αδιέξοδο!

Γιατί για εσάς αποτελεί πολιτική προτεραιότητα, για την καταπολέμηση του καπιταλισμού, να ξεπεραστεί το χάσμα μεταξύ Δεξιάς/Αριστεράς;

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι. Από τη μια πλευρά ο διαχωρισμός Αριστερά/Δεξιά, όπως τον βλέπουμε σήμερα, μας οδηγεί πάντα να αντιτάξουμε έναν «Αριστερό λαό» απέναντι σε έναν «Δεξιό λαό» (εδώ, βρίσκεται το νόημα της πρόσφατης εισαγωγής των εκλογικών «Primary Results» από το σύστημα των ΗΠΑ). Στην πραγματικότητα, η μόνη πολιτικά γόνιμη διαχωριστική γραμμή είναι εκείνη που αντιθέτως θα καλούσε για ένωση των λαϊκών τάξεων εναντίον αυτής της φιλελεύθερης ολιγαρχίας η οποία δεν φαίνεται ότι έχει καμία διάθεση να σταματήσει το έργο της διάλυσης του συγκεκριμένου τρόπου ζωής στα «παγωμένα νερά του εγωιστικού λογισμού». Επιπλέον, το νόημα αυτής της διαίρεσης έχει σχεδόν αλλάξει πλήρως. Σήμερα δεν βρίσκονται πλέον σε αντίθεση, όπως τον 19ο αιώνα, από την μια οι υποστηρικτές της θείας τάξης με την αγιαστική της εκ γενετής ανισότητας και από την άλλη οι κληρονόμοι του Διαφωτισμού. Αντ’ αυτού η τωρινή διαίρεση οδηγεί σε δύο επισήμως αντιφατικά πεδία. Από τη μία πλευρά βρίσκονται εκείνοι που, με την παράδοση του Adam Smith και του Turgot, βλέπουν το πρώτο θεμέλιο της ατομικής ελευθερίας στη συνεχή επέκταση της αγοράς. Και από την άλλη πλευρά, όποιος πιστεύει ότι είναι μάλλον η αόριστη επέκταση των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» το κύριο ζήτημα.

Όμως από τη στιγμή που ο οικονομικός φιλελευθερισμός της σύγχρονης «Δεξιάς» πρέπει να ορίζεται σύμφωνα με τον τρόπο του Hayek, δηλαδή ως το απόλυτο δικαίωμα «να παράγεις, να πουλάς και να αγοράζεις ό,τι μπορεί να παραχθεί ή να πωληθεί» (ανεξάρτητα από το εάν πρόκειται για ρολόι που συνδέεται στο ίντερνετ, μια δόση κοκαΐνης ή την μήτρα μιας παρένθετης μητέρας), είναι σαφές ότι κάποιος δεν πρόκειται ποτέ να σταθεί και να αναπτυχθεί δίχως, αργά ή γρήγορα, να ακουμπήσει στον πολιτιστικό φιλελευθερισμό της «Αριστεράς» (αποκρύπτοντας, σε αυτή την περίπτωση για καθαρά εκλογική χρήση, μια ορισμένη Δεξιά «συντηρητική» ρητορική). Με άλλα λόγια, ο Hayek θέτει υπό αμφισβήτηση τον Foucault και ο Foucault τον Hayek. Αρκεί να πούμε ότι θα έχουμε όλο και περισσότερο να κάνουμε -αν δεν αλλάξει κάτι- με αυτούς που ο Guy Debord ονόμαζε «ψεύτικους θεαματικούς αγώνες μεταξύ των αντίπαλων μορφών διαχωρισμένης εξουσίας». Αγώνες, των οποίων ο μόνος αληθινός νικητής -το Podemos αυτό το έχει καταλάβει πολύ καλά – μπορεί να είναι μόνο το Κεφάλαιο και η «αέναη κίνηση, του πάντα ανανεωμένου κέρδους» (Μαρξ).

Γιατί κοροϊδεύετε τους διανοούμενους αλά François Cusset, υποστηρικτές της υπόθεσης ότι ολόκληρη η κοινωνία κατευθύνεται προς τα δεξιά; Η υπόθεση αυτή σας φαίνεται αβάσιμη;

Η χρήση αυτής της μιντιατικής άποψης πάσχει από δύο βασικά ελαττώματα που της στερούν οποιοδήποτε νόημα. Πρώτον, μας καλεί να θεωρήσουμε την «Κοινωνία» ως ένα ομοιογενές μπλοκ. Αυτό οδηγεί στην απόκρυψη του διαζυγίου, που βρίσκεται σε εξέλιξη, ανάμεσα στoν εκσυγχρονιστικό λόγο των ελίτ του συστήματος -των οποίων το βλέμμα δείχνει στραμμένο ολοένα και περισσότερο προς την Silicon Valley- και την σταδιακά αυξανόμενη απόρριψη αυτού του συστήματος από τις λαϊκές τάξεις. Από την άλλη πλευρά, τείνει επίσης να ομογενοποιήσει την έννοια της «Δεξιάς». Στην πραγματικότητα, αυτή είναι, εξ ορισμού, πλουραλιστική. Η δεξιά μπορεί εξίσου εύκολα να οδηγήσει τόσο στη νομιμοποίηση της πλήρους ουμπεροποίησης (ubérisation) της ζωής, κατά την επιθυμία των φιλελεύθερων, όσο στη χρήση του ολοκληρωτικού κράτους, όπως στην περίπτωση του φασισμού. Αλλά ίσως, τελικά, η υπόθεση του «δεξιού προσανατολισμού», να αποσκοπεί στην εκ νέου ανακάλυψη των επονομαζόμενων «παραδοσιακών» αξιών -όπως η αίσθηση του ανήκειν, η ανάγκη για την κουλτούρα και την αίσθηση πληρότητας του παρελθόντος, που πάντα λειτουργούν ως φρένο, για τις λαϊκές τάξεις, κατά της ατομοποίησης του κόσμου, της οποίας ο καπιταλισμός είναι ο δομικός πρωταγωνιστής. Σε αυτή την περίπτωση αυτός δεν θα ήταν παρά ένας από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι φιλελεύθερες ελίτ συνηθίζουν να στιγματίζουν αυτές τις «υποδεέστερες» τάξεις για «αναδίπλωση στον εαυτό τους» και τάση προς «παραδοσιοκρατία». Ωστόσο, ο G. Debord είχε ανταποκριθεί, εκ των προτέρων, σε αυτό το είδος κριτικής. «Όταν το να είσαι απολύτως μοντέρνος επιβληθεί με ειδικό νόμο και διακηρυχθεί από τον τύραννο, αυτό που θα φοβάται κάθε έντιμος σκλάβος, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, είναι ότι μπορεί να κατηγορηθεί για παραδοσιοκρατία».

Πιστεύετε ότι η αριστερά έχει χάσει την ψυχή της εγκαταλείποντας τον ταξικό αγώνα υπέρ της υπεράσπισης των μειονοτήτων. Οι εν λόγω αγώνες σας μοιάζουν ανταγωνιστικοί; Πιστεύετε πραγματικά ότι κάποιοι αγώνες έχουν προτεραιότητα σε σχέση με άλλους;

Δεν πρόκειται για προτεραιότητες. Το πραγματικό ερώτημα είναι, πάνω απ’ όλα, η οικοδόμηση μιας διαλεκτικής σχέσης μεταξύ του αγώνα κατά του κεφαλαίου και της «προστασίας των μειονοτήτων». Όμως, καθώς η σύγχρονη Αριστερά έχει καταστεί ανίκανη να προτείνει και να αρθρώσει έναν τέτοιο λόγο, μπορεί απλώς να συνοδεύσει την ιστορική διαδικασία που οδηγεί, σύμφωνα με τη φόρμουλα του Wolfgang Streeck, στον «τερματισμό της δημοκρατικής διάστασης του καπιταλισμού με τη διαγραφή οποιασδήποτε οικονομικής διάστασης της δημοκρατίας». Γι’ αυτό στο βιβλίο μου δίνω τόσο μεγάλη σημασία στα πολιτικά μαθήματα, της υπέροχης ταινίας του Matthew Warchus με τίτλο Pride. Σε αυτή φαίνεται, στην πραγματικότητα πολύ ξεκάθαρα, ότι η καταπολέμηση της ομοφοβίας, για να αναφέρουμε ένα μόνο παράδειγμα, ποτέ δεν είναι τόσο αποτελεσματική όσο όταν καταφέρει να βρει τη θέση της στο πλαίσιο των λαϊκών αγώνων ενάντια στην καπιταλιστική κυριαρχία. Το αντίθετο, εν συντομία, της καθαρά φιλελεύθερης προσέγγισης της Christiane Taubira και των καλλιτεχνών της «cyoyens».

Όταν παραιτήθηκε από την υποψηφιότητα για τις προεδρικές εκλογές, ο Francois Hollande δήλωσε ότι «ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ο προστατευτισμός», εξισώνοντάς τον έτσι με τον εθνικισμό. Πιστεύετε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούν να είναι ευαίσθητοι σε μια τέτοια προειδοποίηση;

Το καπιταλιστικό σύστημα βασίζεται, αξιωματικά, στην αύξηση της παραγωγής των αγαθών, τα οποία προορίζονται κυρίως προς πώληση σε μια αγορά, όπου θεωρητικά ο ανταγωνισμός πρέπει να είναι «ελεύθερος και ανόθευτος.» Στο φιλελεύθερο όραμα, όλα τα «προστατευτικά» μέτρα μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την εκτεταμένη αναπαραγωγή του κεφαλαίου. Δεδομένου ότι έχει γίνει πιο δύσκολο σήμερα -λόγω του διάσημου «δεξιού προσανατολισμού της κοινωνίας»- να παρουσιαστεί αυτός ο ελεύθερος καπιταλιστικός ανταγωνισμός ως μια «αριστερή αξία» (ωστόσο, αυτό ακριβώς πρότεινε το 1985 ο Francois Hollande με το La gauche Bouge), σήμερα φαίνεται πολύ πιο προσοδοφόρο για μια φιλελεύθερη Αριστερά, να υποστηρίξει ότι οποιαδήποτε κριτική του παγκοσμιοποιημένου ελεύθερου εμπορίου, στην πραγματικότητα, εκπορεύεται από ένα «εθνικιστικό» ή «εκφασιστικό» πνεύμα. Εδώ βρίσκουμε, με άλλα λόγια, το παλιό σόφισμα που έγινε δημοφιλές χάρη στον Bernard Henry Lévy στο Idéologie française: Όταν η ακροδεξιά καταγγέλλει τον καπιταλισμό, αυτή είναι η απόδειξη ότι οποιαδήποτε κριτική του καπιταλισμού προέρχεται από την ακροδεξιά.

Αν και αρχικά συμμετείχαν κυρίως τα μεσαία στρώματα των μεγάλων πόλεων, το κίνημα Nuit Debout δεν θα μπορούσε να είναι ένα σημείο σύγκλισης με τις λαϊκές τάξεις;

Το πρόβλημα είναι ότι αυτό κίνημα, πράγματι πολύ ελπιδοφόρο στην αρχή, καταπνίγηκε σχεδόν αμέσως από τις πλέον αλλόκοτες καρικατούρες της «ριζοσπαστικής» Αριστεράς του Παρισιού (θυμηθείτε τις περίφημες «μη-μικτές συναντήσεις»!). Και, ξαφνικά παρουσιάστηκε με την μεγαλύτερη δυνατή εύνοια από τα περισσότερα μεγάλα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Πράγμα που ασφαλώς αποδείχθηκε ότι δεν είναι ο καλύτερος τρόπος ώστε να διευρυνθεί γρήγορα η κοινωνική βάση του κινήματος και επομένως να ανταποκριθεί στην ενθουσιώδη ηχώ της Γαλλίας των προαστίων!

Βλέπετε θετικά τον απολογισμό του Podemos καθώς το θεωρείτε «το μοναδικό ριζοσπαστικό ευρωπαϊκό κίνημα» που έχει κατανοήσει την επιτακτική ανάγκη να ξεπεραστούν οι παραδοσιακές διαιρέσεις. Γιατί δεν αναπτύχθηκε αυτό το μοντέλο σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες; Η αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα οφείλεται στην αγκίστρωσή του προς τα αριστερά;

Η επιτυχία του Podemos οφείλεται κυρίως σε τρεις παράγοντες: την έκταση της ισπανικής οικονομικής κρίσης, την ύπαρξη μιας ομάδας διανοουμένων, του Pablo Iglesias ή του Juan Carlos Monedero, που τράφηκαν με τις αναγνώσεις του Gramsci και τις γνώσεις των επαναστατικών αγώνων της Λατινικής Αμερικής και την αντίστοιχη ικανότητα αυτών των διανοουμένων να συντονιστούν με τις λαϊκές τάξεις. Προφανώς, άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν ακόμη φθάσει εκεί. Όσο για τον ΣΥΡΙΖΑ, αρχικά ξεκίνησε με παραπλήσιες πολιτικές βάσεις, η αποτυχία του μπορεί να εξηγηθεί με τον θρίαμβο της γραμμής Τσίπρα γραμμή απέναντι στη γραμμή Βαρουφάκη. Με άλλα λόγια, η αποτυχία του σηματοδοτήθηκε από την ψευδαίσθηση ότι η ολιγαρχία των Βρυξελλών θα μπορούσε να εξυπηρετήσει άλλα συμφέροντα, πέρα από εκείνα των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών. Πραγματικά αυτό πάει να πει ότι στο ΣΥΡΙΖΑ γνώριζαν ελάχιστα την Angela Merkel.

Πολλοί γράφουν ότι το φιλελεύθερο σύστημα «μπάζει από παντού» και ότι η εξαφάνισή του είναι «αναπόφευκτη». Βρισκόμαστε σε μια προ-επαναστατική κατάσταση; Ποια πολιτική εναλλακτική λύση θα μπορούσε να το αντικαταστήσει;

Η μετα-δημοκρατική πορεία του καπιταλισμού έχει ήδη αρχίσει να έρχεται αντιμέτωπη με τρεις σημαντικούς περιορισμούς. Έναν ηθικό γιατί καταστρέφει σταδιακά την ανθρωπολογική βάση όλης της ζωής. Έναν οικολογικό, δεδομένου ότι η επ’αόριστον μεγέθυνση είναι προφανώς αδύνατη σε ένα πεπερασμένο υλικό κόσμο. Και έναν συστημικό, γιατί με την είσοδό του στη σφαίρα του «πλασματικού κεφαλαίου» – όπως έδειξαν οι Lohoff και Trenkle στο έργο του με γαλλικό τίτλο «La grande dévalorisation»- ο καπιταλισμός οδηγείται στην τελική του φάση. Το σύγχρονο βασίλειο του πλασματικού κεφαλαίου και η διευρυμένη αναπαραγωγή του κεφαλαίου -λόγω της ατελείωτης τεχνολογικής καινοτομίας- βασίζεται όλο και λιγότερο στην εργασία των ανθρώπων, αλλά περισσότερο σε μια πυραμίδα χρεών που δεν θα μπορέσουν να αποπληρωθούν ποτέ. Όμως τίποτε δεν μας εγγυάται ότι -σε αυτό το πεδίο με τα ερείπια που η Αριστερά έχει αφήσει πίσω της- ότι η περίοδος των καταστροφών θα έχει ένα αίσιο τέλος. Θα μπορούσε εξίσου εύκολα να οδηγήσει στην εμφάνιση ενός μετα-καπιταλιστικού κόσμου που θα θυμίζει, με πρωτοφανή τρόπο, κάτι από την ταινία «Μπραζίλ» του Τέρρυ Γκίλλιαμ με στοιχεία Mad Max. Αυτή άλλωστε ήταν  και η ζοφερή προειδοποίηση που έκανε η Ρόζα Λούξεμπουργκ, πριν από σχεδόν έναν αιώνα.

Advertisements

ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ: ΤΟ ΚΥΚΝΕΙΟ ΑΣΜΑ

Η Οικολογική και Οικονομική καταστροφή που προκάλεσε η βύθιση του Δ/Ξ ΑΓΙΑ ΖΩΝΗ στον κλειστό κόλπο του Σαρωνικού, αποτελεί ένα ακόμη δείγμα της παροιμιώδους ανικανότητας της Κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ να διαχειριστεί στοιχειώδεις κρίσεις.  Ενώ το μόνο που κάνει από την πρώτη στιγμή της βύθισης του Δ/Ξ  είναι να επιδίδεται στον  αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης και τη μετάθεση των ευθυνών της: φταίει η «μαύρη» δημοσιογραφία, φταίει η αντιπολίτευση, φταίει ο  καπιταλισμός…. !

Ενδεικτικές οι σκανδαλώδεις δηλώσεις του Κουρουμπλή, «περί δυνατότητας κολύμβησης στις επιβαρυμένες ακτές αφού σε διάστημα μόλις 20 ημερών το γεγονός θα έχει ξεχαστεί..», τη στιγμή που το Υπουργείο Υγείας απαγόρευε το κολύμπι στις ακτές του Σαρωνικού! Στο ίδιο μήκος κύματος ο  ψευδο- «Οικολόγος» Τσιρώνης μίλαγε για την «…εξαρτημένη από το πετρέλαιο κοινωνία» ενώ τόσο ο ίδιος όσο και ο έτερος  κος Δημαράς, –εκπρόσωποι των Οικολόγων στην Κυβέρνηση–, δεν τόλμησαν να εμφανιστούν καν στην περιοχή. όπως άλλωστε και η καθ’ ύλιν αρμόδια περιφερειάρχης  Δούρου, και ο διαρκώς ψευδόμενος και κρυπτόμενος υπάλληλος των Γερμανών Τσίπρας.

Το Υπουργείο Ναυτιλίας εξέδωσε σχετικό δελτίο τύπου στις 13/9/2017  – 3 μέρες μετά το ναυάγιο– δηλώνοντας ότι «ολοκληρώθηκαν οι εργασίες στεγανοποίησης του ναυαγίου και ξεκίνησε η διαδικασία  απορρύπανσης των ακτών της Σαλαμίνας». Την ίδια μέρα η πετρελαιοκηλίδα απλώθηκε σε όλη την ακτογραμμή του Σαρωνικού,  από την Πειραιά μέχρι την Βούλα! Αντίστοιχη ολιγωρία και  εγκληματική καθυστέρηση ήταν επίσης οι αιτίες για την αποτέφρωση δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων δάσους στην Αν. Αττική τον Αύγουστο.

Αποτέλεσμα:

  1. Μια εκτεταμένη Οικολογική καταστροφή στην Σαλαμίνα, τον Πειραιά την Γλυφάδα, τη Βούλα, μέχρι τη Σαρωνίδα και συνέπειες μακράς διάρκειας για το Περιβάλλον και την Δημόσια Υγεία.

Πιο συγκεκριμένα:

Α) λόγω των υψηλών θερμοκρασιών το 40% του πετρελαίου που επιπλέει εξατμίζεται επιβαρύνοντας της ατμόσφαιρα και εισπνέεται από τον πληθυσμό.

Β) το μαζούτ που έχει διαρρεύσει λόγω του υψηλού ειδικού βάρους κατακάθεται στον πυθμένα της θάλασσας καθιστώντας μόνιμη την ρύπανση για χρόνια.

Γ) τα διαλυτά μόρια του πετρελαίου διαταράσσουν τις βιο-κοινωνίες των έμβιων οργανισμών και των ψαριών.

Δ) η διάχυση του πετρελαίου οδηγεί σε ασφυξία την πανίδα και σε μείωση της φωτοσυνθετικής ικανότητας της θαλάσσιας χλωρίδας.

Ήδη εμφανίστηκαν δεκάδες νεκρά ψαρια στις εκβολές του ρέματος της Πικροδάφνης που κατέφυγαν εκεί λόγο έλλειψης οξυγόνου στη θάλασσα…

  1. Μια σημαντική Οικονομική καταστροφή

Πάνω από 500 εκατ. € υπολογίζεται σύμφωνα με πρώτες εκτιμήσεις η οικονομική ζημία με κύριους θιγόμενους: τους ψαράδες της ιχθυόσκαλας, τους ξενοδόχους και τους εστιάτορες της παραλιακής ζώνης.

Καλούμε την Κυβέρνηση:

  1. Να προχωρήσει σε άμεση παραίτηση του Υπουργού Ναυτιλίας Παν. Κουρουμπλή και κάθε άλλου πολιτικού αρμόδιου.
  2. Να μην παρακωλύσει το έργο των δικαστών ώστε να προσδιοριστούν τα αίτια του ναυαγίου και να αποδοθούν οι όποιες διοικητικές και ποινικές ευθύνες.

Ειδικότερα  ζητάμε:

  • Την άμεση συμμόρφωση με τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές οδηγίες σχετικά με την απόσυρση των παλιών μονοπύθμενων  δεξαμενοπλοίων,
  • Την αυστηροποίηση του μηχανισμού ελέγχου για την έκδοση πιστοποιητικών αξιόπλοου ,
  • Την απαίτηση ασφάλισης όλων των δεξαμενόπλοιων για ζητήματα περιβαλλοντικών καταστροφών,
  • Την άμεση εγκατάσταση συστημάτων ελέγχου εισροών-εκροών και GPS στη διακίνηση καυσίμων.
  1. Να προχωρήσει σε αποζημίωση των πληγέντων από την μόλυνση.
  2. Να ενεργοποιήσει άμεσα το προβλεπόμενο Εθνικό Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην μόνιμη κινητοποίηση και στον ρόλο των πολιτών.

ΜΙΑ ΑΝΕΞΙΤΗΛΗ ΚΗΛΙΔΑ

Η κηλίδα πράγματι κατέστρεψε το βυθό, τα νερά, τις ακτές, τη θαλάσσια ζωή. Δε γνωρίζομε πού θα φτάσει και πότε θα καθαρίσει, πότε θα ξανάρθει η ζωή στη θάλασσα και την ακτή.

Τη στιγμή που αντιμετωπίζουμε τα τεράστια προβλήματα που έχει η Ελλάδα και μόνο του το καθένα θα μπορούσε να διαλύσει ισχυρότερες χώρες, όπως το οικονομικό, το δημογραφικό, η παραγωγικότητα, το μεταναστευτικό, τα εθνικά θέματα, η πνευματική παρακμή, έρχεται και η περιβαλλοντική καταστροφή, από τις φωτιές μέχρι τη μόλυνση της θάλασσας, να επηρεάσει άμεσα ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού.

Στα βράχια της Πειραϊκής δε μπορεί να πάει πια ο «Στέλιος ο μπεκρής να θρηνήσει το χαμένο του έρωτα. Μόνο εργάτες απορρύπανσης με ειδικές φόρμες εργασίας θα δει κανείς εκεί.

Στη Σαλαμίνα, στο Σαρωνικό, στην Ελλάδα, τη ζωή μας ελέγχουν υπάλληλοι και υπηρέτες των ξένων, εμείς είμαστε οι ιθαγενείς κι αυτοί οι αποικιοκράτες. Κι αν υπάρξει κάποια ελπίδα, αυτή θα είναι από μια συλλογική τεράστια προσπάθεια ανάτασης κάποιων που συνεχίζουν να αγαπούν την πατρίδα, και προσπαθούν να την απορρυπάνουν, σαν άλλη Σαλαμίνα, από ένα κράτος που τη δηλητηριάζει κάθε στιγμή και από μια κυβέρνηση που την ξεπουλάει μόνο και μόνο για να συνεχίσει να είναι κυβέρνηση.

21 Σεπτεμβρίου 2017

ΚΙΝΗΜΑ ΑΡΔΗΝ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η Οικολογική και Οικονομική καταστροφή που προκάλεσε η βύθιση του Δ/Ξ ΑΓΙΑ ΖΩΝΗ στον κλειστό κόλπο του Σαρωνικού, αποτελεί ένα ακόμη δείγμα της παροιμιώδους ανικανότητας της Κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ να διαχειριστεί στοιχειώδεις κρίσεις.  Ενώ το μόνο που κάνει από την πρώτη στιγμή της βύθισης του Δ/Ξ  είναι να επιδίδεται στον  αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης και τη μετάθεση των ευθυνών της: φταίει η «μαύρη» δημοσιογραφία, φταίει η αντιπολίτευση, φταίει ο  καπιταλισμός…. !

Ενδεικτικές οι σκανδαλώδεις δηλώσεις του Κουρουμπλή, «περί δυνατότητας κολύμβησης στις επιβαρυμένες ακτές αφού σε διάστημα μόλις 20 ημερών το γεγονός θα έχει ξεχαστεί..», τη στιγμή που το Υπουργείο Υγείας απαγόρευε το κολύμπι στις ακτές του Σαρωνικού! Στο ίδιο μήκος κύματος ο  ψευδο- «Οικολόγος» Τσιρώνης μίλαγε για την «…εξαρτημένη από το πετρέλαιο κοινωνία» ενώ τόσο ο ίδιος όσο και ο έτερος  κος Δημαράς, –εκπρόσωποι των Οικολόγων στην Κυβέρνηση–, δεν τόλμησαν να εμφανιστούν καν στην περιοχή. όπως άλλωστε και η καθ’ ύλιν αρμόδια περιφερειάρχης  Δούρου, και ο διαρκώς ψευδόμενος και κρυπτόμενος υπάλληλος των Γερμανών Τσίπρας.

Το Υπουργείο Ναυτιλίας εξέδωσε σχετικό δελτίο τύπου στις 13/9/2017  – 3 μέρες μετά το ναυάγιο– δηλώνοντας ότι «ολοκληρώθηκαν οι εργασίες στεγανοποίησης του ναυαγίου και ξεκίνησε η διαδικασία  απορρύπανσης των ακτών της Σαλαμίνας». Την ίδια μέρα η πετρελαιοκηλίδα απλώθηκε σε όλη την ακτογραμμή του Σαρωνικού,  από την Πειραιά μέχρι την Βούλα! Αντίστοιχη ολιγωρία και  εγκληματική καθυστέρηση ήταν επίσης οι αιτίες για την αποτέφρωση δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων δάσους στην Αν. Αττική τον Αύγουστο.

Αποτέλεσμα:

  1. Μια εκτεταμένη Οικολογική καταστροφή στην Σαλαμίνα, τον Πειραιά την Γλυφάδα, τη Βούλα, μέχρι τη Σαρωνίδα και συνέπειες μακράς διάρκειας για το Περιβάλλον και την Δημόσια Υγεία.

Πιο συγκεκριμένα:

Α) λόγω των υψηλών θερμοκρασιών το 40% του πετρελαίου που επιπλέει εξατμίζεται επιβαρύνοντας της ατμόσφαιρα και εισπνέεται από τον πληθυσμό.

Β) το μαζούτ που έχει διαρρεύσει λόγω του υψηλού ειδικού βάρους κατακάθεται στον πυθμένα της θάλασσας καθιστώντας μόνιμη την ρύπανση για χρόνια.

Γ) τα διαλυτά μόρια του πετρελαίου διαταράσσουν τις βιο-κοινωνίες των έμβιων οργανισμών και των ψαριών.

Δ) η διάχυση του πετρελαίου οδηγεί σε ασφυξία την πανίδα και σε μείωση της φωτοσυνθετικής ικανότητας της θαλάσσιας χλωρίδας.

Ήδη εμφανίστηκαν δεκάδες νεκρά ψαρια στις εκβολές του ρέματος της Πικροδάφνης που κατέφυγαν εκεί λόγο έλλειψης οξυγόνου στη θάλασσα…

  1. Μια σημαντική Οικονομική καταστροφή

Πάνω από 500 εκατ. € υπολογίζεται σύμφωνα με πρώτες εκτιμήσεις η οικονομική ζημία με κύριους θιγόμενους: τους ψαράδες της ιχθυόσκαλας, τους ξενοδόχους και τους εστιάτορες της παραλιακής ζώνης.

Καλούμε την Κυβέρνηση:

  1. Να προχωρήσει σε άμεση παραίτηση του Υπουργού Ναυτιλίας Παν. Κουρουμπλή και κάθε άλλου πολιτικού αρμόδιου.
  2. Να μην παρακωλύσει το έργο των δικαστών ώστε να προσδιοριστούν τα αίτια του ναυαγίου και να αποδοθούν οι όποιες διοικητικές και ποινικές ευθύνες.

Ειδικότερα  ζητάμε:

  • Την άμεση συμμόρφωση με τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές οδηγίες σχετικά με την απόσυρση των παλιών μονοπύθμενων  δεξαμενοπλοίων,
  • Την αυστηροποίηση του μηχανισμού ελέγχου για την έκδοση πιστοποιητικών αξιόπλοου ,
  • Την απαίτηση ασφάλισης όλων των δεξαμενόπλοιων για ζητήματα περιβαλλοντικών καταστροφών,
  • Την άμεση εγκατάσταση συστημάτων ελέγχου εισροών-εκροών και GPS στη διακίνηση καυσίμων.
  1. Να προχωρήσει σε αποζημίωση των πληγέντων από την μόλυνση.
  2. Να ενεργοποιήσει άμεσα το προβλεπόμενο Εθνικό Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην μόνιμη κινητοποίηση και στον ρόλο των πολιτών.

ΜΙΑ ΑΝΕΞΙΤΗΛΗ ΚΗΛΙΔΑ

Η κηλίδα πράγματι κατέστρεψε το βυθό, τα νερά, τις ακτές, τη θαλάσσια ζωή. Δε γνωρίζομε πού θα φτάσει και πότε θα καθαρίσει, πότε θα ξανάρθει η ζωή στη θάλασσα και την ακτή.

Τη στιγμή που αντιμετωπίζουμε τα τεράστια προβλήματα που έχει η Ελλάδα και μόνο του το καθένα θα μπορούσε να διαλύσει ισχυρότερες χώρες, όπως το οικονομικό, το δημογραφικό, η παραγωγικότητα, το μεταναστευτικό, τα εθνικά θέματα, η πνευματική παρακμή, έρχεται και η περιβαλλοντική καταστροφή, από τις φωτιές μέχρι τη μόλυνση της θάλασσας, να επηρεάσει άμεσα ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού.

Στα βράχια της Πειραϊκής δε μπορεί να πάει πια ο «Στέλιος ο μπεκρής να θρηνήσει το χαμένο του έρωτα. Μόνο εργάτες απορρύπανσης με ειδικές φόρμες εργασίας θα δει κανείς εκεί.

Στη Σαλαμίνα, στο Σαρωνικό, στην Ελλάδα, τη ζωή μας ελέγχουν υπάλληλοι και υπηρέτες των ξένων, εμείς είμαστε οι ιθαγενείς κι αυτοί οι αποικιοκράτες. Κι αν υπάρξει κάποια ελπίδα, αυτή θα είναι από μια συλλογική τεράστια προσπάθεια ανάτασης κάποιων που συνεχίζουν να αγαπούν την πατρίδα, και προσπαθούν να την απορρυπάνουν, σαν άλλη Σαλαμίνα, από ένα κράτος που τη δηλητηριάζει κάθε στιγμή και από μια κυβέρνηση που την ξεπουλάει μόνο και μόνο για να συνεχίσει να είναι κυβέρνηση.

21 Σεπτεμβρίου 2017

ΚΙΝΗΜΑ ΑΡΔΗΝ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ολοκληρωτικός «μαρξισμός» ως αποθέωση της μεθόδου ενάντια στη φύση και την ελευθερία

Κι αν ο Τρότσκι λεγόταν Ιωσήφ;

Το ότι δεν ασπαζόμαστε τον συμψηφισμό κοινωνικών συστημάτων και θεωριών, που οδηγεί ενίοτε σε μηδενισμό της ανθρώπινης εμπειρίας και ιστορίας, δεν σημαίνει ότι θάβουμε τους εφιαλτικούς παράδρομους της «επιστημονικής σοσιαλιστικής» ιδέας, επειδή πρέπει να αναγνωρίζουμε αγνές προθέσεις στους δημιουργούς της. Είναι γνωστή η ρεαλιστική αμφισβήτηση και η αναθεώρηση της μαρξιστικής οντολογίας, από ένα πλήθος διανοητών και κινημάτων.

Ξεκινώντας από τους αναρχικούς, που πρώτοι ένιωσαν στο κορμί τους την «προσαρμογή» της σοβιετικής επανάστασης στην αποθέωση των αντικειμενικών συνθηκών, προχωράμε στον Καστοριάδη, τον Κώστα Παπαϊωάννου, την Χάννα Άρεντ, και άλλους αιρετικούς διανοητές ή απόκληρα παιδιά του Μαρξ, που μπροστά στην αλήθεια, δεν προτίμησαν την σιωπή και τη μεταφυσική σκέψη.

Ο Όττο Ρύλε, ο Άρης Αλεξάνδρου, ο Μιχάλης Κατσαρός, ο Αλμπέρ Καμύ, ο Λούις Μάμφορντ, ο Ζάκ Ελλύλ, η Σχολή της Φραγκφούρτης, ο  Σαρλ Φουριέ, ο Άλντους Χάξλευ, ο Τζώρτζ Όργουελ, 0 Εντγκάρ Μορέν, ο Ιβάν Ίλιτς, οι Καταστασιακοί με τον Ντεμπόρ, ο Ζακ Κλώντ Μισεά και ένα πλήθος ετερόκλητων προσώπων, μας φωτίζουν και μας ανοίγουν το μυαλό με το έργο τους. Κι αν είναι αναγκαίος, ο απολογητικός αυτός πρόλογος, είναι επειδή τα αριστερά, τα ακροαριστερά και ψευδοαντιεξουσιαστικά ιερατεία, με το μένος παρεκκλησιαστικών οργανώσεων, εγκαλούν ως «πράκτορες του ιμπεριαλισμού» στην καλύτερη και φασίστες στην χειρότερη, όσους συνεχίζουν να σκέφτονται εναλλακτικά. Εγκαθιστώντας την μεταφυσική της απαράβατης αναγκαιότητας ενός ολοκληρωτικού «επαναστατικού» πεπρωμένου, ακρωτηριάζουν εντέλει, τη συνολική απελευθέρωση του ανθρώπου ως συνολικό πρόσωπο μέσα στην συλλογική πάντα εξέλιξη του κόσμου. Παραμένοντας ανήλικα πληγωμένα παιδιά, που πασχίζουν να μην τους λιώσουν την ψευδοεπαναστατική καραμέλα και βγουν από τον αμνιακό κόσμο τους.

Οι πηγές του ολοκληρωτισμού στην σκέψη και την «υλοποίηση» του μαρξισμού, είναι παράγωγο της ακραίας νεωτερικότητας που οδήγησε τον άνθρωπο, στις κοινωνίες του «χαμένου κέντρου» (για να θυμηθούμε τον Ζήσιμο Λορεντζάτο). Οι αδυσώπητοι νόμοι της Ιστορίας και της Παραγωγής, από τον Κάντ και τον Ντεκάρτ μέχρι τον Ντε Σάντ, τον Χίτλερ και τον …Στάλιν, κυριαρχούν ολοκληρωτικά για να θάψουν την ολιστική αρχαιοελληνική σκέψη (ή την πολύπλευρη οργανική πραγματικότητα των «πρωτόγονων» λαών, όπως μας έμαθε ο Μάμφορντ) και να αγκαλιαστούν με τον αστικό τεχνοκρατισμό. Όλοι τους παιδιά του βιομηχανισμού και της αποθέωσης του μονοδιάστατης σκέψης του εκτροχιασμένου Διαφωτισμού, που πάλεψε να απο-ιεροποιήσει τα πάντα, για να πανηγυρίζει πάνω από πτώματα, την νίκη των αδήριτων ιστορικών νόμων ενάντια την φύση. Την απόλυτη νίκη του ατόμου, ως άνθρωπος εργαλείο, που χαλιναγωγεί την ολότητα της φύσης, φτάνοντας στον τεχνοφασισμό και, αλίμονο, στον μετα-άνθρωπο.

Κι αν σωστά κατηγορείται ο Στάλιν, όταν στο κείμενό του «Διαλεκτικός και ιστορικός υλισμός», βαπτίζει κυρίαρχη την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, ως φυσιολογική εξέλιξη των κοινωνιών, πάντα με την «φωτισμένη» επιστήμη των κυρίαρχων σχεδιαστών τους (βλέπε γραφειοκρατεία και τεχνοκρατισμός), σχεδόν πάντα ξεχνιούνται κάποιες «λεπτομέρειες». Πρώτον, ότι το «πνεύμα» που τον διαπότιζε ήταν απολύτως συμβατό με την ολοκληρωτική κυριαρχία με κάθε τρόπο της  «θρησκείας της προόδου», κοινής με το αποικιοκρατική και δουλοκτητική ειδωλολατρεία  του δυτικού ορθολογισμού και δεύτερον, ότι αυτά δεν τα έλεγε μόνον αυτός, μέσα στην περιπέτεια του μαρξισμού.

«Όταν ένας τρόπο παραγωγής βρίσκεται στην ανοδική φάση της εξέλιξής του, επευφημείται ακόμη κι από αυτούς που θίγονται από τον αντίστοιχο τρόπο διανομής», έλεγε ο Ένκελς (καμιά αμφιβολία πια για το γεγονός ότι οι Συριζαίοι, είναι γνήσιοι μαρξιστές!).

 

«Είναι αλήθεια ότι η αναγκαστική εργασία είναι πάντα αντιπαραγωγική; (…) είναι αλήθεια όσον αφορά το πέρασμα από την φεουδαρχική στην αστική κοινωνία. Αλλά πρέπει να είναι κανείς φιλελεύθερος ή στην εποχή μας καουτσκιστής για να δίνει αιώνιο χαρακτήρα σ’αυτή την αλήθεια και να την επεκτείνει στην εποχή μας, εποχή μετάβασης από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό» (3ο Πανρώσικο Συνέδριο των Συνδικάτων-1920). Κι αν η παράγραφος αυτή θα μπορούσε να δικαιολογηθεί σύμφωνα με την «ανάγκη της τακτικής για έναν ιδανικό σκοπό» (συνηθισμένα λόγια στα τροτσκιστικά και άλλα γκρουπούσκουλα), είναι εντέλει η ίδια η ουσία της μεσσιανικής σκέψης ερήμην του ίδιου του ανθρώπου, που οδηγεί στο «δικαίωμα του κράτους να αναγκάζει οποιονδήποτε πολίτη να κάνει οποιαδήποτε εργασία σε οποιοδήποτε μέρος επιλέξει το κράτος» (…) «την εργατική τάξη δεν μπορούμε να την αφήσουμε να περιφέρεται σε όλη τη Ρωσία. Πρέπει να πάμε τους εργάτες σε συγκεκριμένα μέρη, να τους διορίσουμε, να τους διατάξουμε, ακριβώς όπως τους στρατιώτες» (…)  «Στην εκτέλεση των οικονομικών καθηκόντων, η καταπίεση είναι ένα αναγκαίο όπλο της σοσιαλιστικής δικτατορίας».(Τρότσκυ). 

Και από κει και πέρα, η ελευθερία θα υποτασσόταν στην αναγκαιότητα και μάλιστα χωρίς την αυτόνομη, σύμφωνη και αυτεξούσια θέληση των ίδιων των ανθρώπων και θα οδηγούσε στον σοσιαλιστικό «τοίχο των δακρύων» για τα πλήθη των εργατών που θα διαφωνούσαν: «κανείς σοβαρός σοσιαλιστής δεν θα αρνηθεί στην εργατική κυβέρνηση το δικαίωμα να συλλάβει τον εργάτη εκείνο που θα αρνηθεί να εκτελέσει το έργο που του έχει ανατεθεί», ενώ «όσοι λιποτακτούν από την εργασία πρέπει να σχηματίσουν σωφρωνιστικά τάγματα ή να μπουν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης»(Τρότσκυ).

Ισοπέδωση, λοιπόν; όχι βέβαια. Απλά, διαλεκτική κριτική σκέψη… Ο αιώνιος αγώνας του συλλογικού ανθρώπου, να γνωρίσει τον εαυτό του ως μέρος της φύσης, προσπαθώντας και ρισκάροντας να συνθέσει συμφιλιώνοντας τις αντιθέσεις και αντιφάσεις που μας ορίζουν, αναζητώντας κάτι πραγματικά απελευθερωτικό, αναπόφευκτα συνεχίζεται…!

Δημήτρης Ναπ.Γ

Αν θέλετε (και συναισθηματικά αντέχετε)…μελετήστε: 
«Η αποθέωση της ιστορίας» – Κώστας Παπαϊωάννου (Εναλλακτικές Εκδόσεις – 1992).
«Πέρα από τον σοσιαλισμό: μια νέα ουτοπία»- Γιώργος Καραμπελιάς (εκδόσεις Κομμούνα – 1984)
«Πέραν της Αριστεράς και της Δεξιάς: Η Υπέρβαση»- Γιώργος Καραμπελιάς (Εναλλακτικές εκδόσεις – 2016)
« Η μοριακή επανάσταση»-,Φ. Γκουαταρί, (εκδ. Κομμούνα, 1984
«Το ολοκληρωτικό σύστημα» – Χάνα Άρεντ ( Ευρύαλος – 1988)
«Τρομοκρατία και Κομμουνισμός»- Λ. Τρότσκυ, (εκδ. Αλλαγή, 1979,
«Το αδιέξοδο Άνταμ Σμιθ: Οι εκλεκτικές συγγένειες Αριστεράς και Φιλελευθερισμού» – Ζαν Κλώντ Μισεά (Εναλλακτικές Εκδόσεις – 2008)
«Τα μυστήρια της αριστεράς: από το ιδεώδες του Διαφωτισμού, στον θρίαμβο του απόλυτου καπιταλισμού» – Ζαν Κλώντ Μισεά (Εναλλακτικές Εκδόσεις – 2014)
«Ολοκληρωτισμός, φασισμός, δημοκρατία, κομμουνισμός: οι αιχμάλωτες λέξεις» – Τα παιδιά της γαλαρίας (μπροσούρα).
«Ο Αγώνας ενάντια στο Φασισμό» – Κλάρα Τσέτκιν, Μαρξιστική Σκέψη, τεύχος 5, 2012

 

 

 

 

Ο ψυχίατρος Φελίξ Γκουαταρί για τα όρια των κοινωνικών κινημάτων…

Οι απόψεις του ψυχίατρου Φελίξ Γκουαταρί, για τα όρια των κοινωνικών κινημάτων στην εποχή του ενσωματωμένου μεταβιομηχανικού καπιταλισμού, δε σημαίνει ότι απορρίπτουμε τα κινήματα. Επισημαίνει, ότι το περιεχόμενο των κινημάτων δεν είναι ποσοτικό και σωρευτικό (όσο πιο πολλά, τόσο πιο καλά), αλλά χρειάζεται να συνδέεται με ένα ευρύτερο και ανώτερο πολιτικό σχέδιο μετασχηματισμού. Σε κάθε άλλη, περίπτωση η ιστορία έδειξε, ότι το ίδιο το εμπορευματικό και θεαματικό σύστημα, θα απαντήσει στην δράση των κινημάτων, με μια αντίδραση και εντέλει με την λειτουργική ενσωμάτωσή τους και την προσήλωση στον «ιερό» στόχο του εμπλουτισμού και της αναπαραγωγής της εμπορευματικής κυριαρχίας του.

«…Η λογική δράση-αντίδραση είναι η λογική πάνω στην οποία στηρίχτηκε το εργατικό κίνημα από την εποχή του Λένιν και ακόμα νωρίτερα. Ο κόσμος θ’αντιδράσει. Σίγουρα όμως ο παγκόσμιος ενσωματωμένος καπιταλισμός, οι εξουσίες, θ’αντιδράσουν στην αντίδραση. Κάποια μέρα θα μας σερβίρουν ένα νόμο για τις καταλήψεις… Πιστεύω ότι ο παγκόσμιος ενσωματωμένος καπιταλισμός έχει μια μεγάλη ικανότητα να αντιμετωπίζει αυτά τα προβλήματα.

Πιστεύω ότι οι ελίτ που βρίσκονται στην εξουσία θα έχουν όλο και πιο συχνά να κάνουν με τέτοιας φύσης προβληματικές. Και σήμερα βλέπουμε ότι σε σχέση με το πρόβλημα της οικολογίας, για παράδειγμα, όχι μόνο απαντούν μέσα στα πλαίσια της σχέσης δράση – αντίδραση. αλλά η οικολογία στη Γαλλία μεταβάλλεται αυτή τη στιγμή σε μια από τις κυριότερες βιομηχανίες. Οι οικολόγοι δεν είναι πια απλά ένα κίνημα διαμαρτυρίας, είναι ένα επάγγελμα του μέλλοντος. 

Ζήτω οι φεμινίστριες, ζήτω η εναλλακτική ψυχιατρική! Ιδού τα επαγγέλματα του μέλλοντος, γίνετε όλοι αμφισβητίες! Να λοιπόν γιατί δεν πιστεύω τόσο στη σωρευτική δυνατότητα του φαινομένου δράση-αντίδραση, στη συσσώρευση των συστημάτων αντίδρασης. 

(…) Όσο αυτά τα κοινωνικά κινήματα παραμένουν απλές απαντήσεις, θα εξακολουθούν να είναι απολύτως αφομοιώσιμα. 

(…) Έχουμε, αν θέλετε, αυτό το παράδοξο, που εκφράστηκε ιστορικά, με δραματικό τρόπο, στην Ιταλία. Έχουμε δηλαδή το σύνολο των κοινωνικών κινημάτων που αναπτύχθηκαν στο λεγόμενο χώρο της αυτονομίας με μια τέτοια ζωτικότητα από την οποία επωφελήθηκε ο ιταλικός καπιταλισμός. Γιατί δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως αν ο ιταλικός καπιταλισμός παραμένει ένας από τους δυναμικότερους στην Ευρώπη, αυτό είναι συνέπεια των δομών της υπόγειας οικονομίας».

απόσπασμα από το βιβλίο:  «Μοριακή επανάσταση»-Φελίξ Γκουαταρί – Εκδόσεις Κομμούνα-1982

Δημήτρης Ναπ.Γ

Το «έγκλημα» του Γαλιλαίου και η μονοδιάστατη μηχανιστική σκέψη…

Η τεχνολογική μεγαμηχανή ως εργαλείο κυριαρχίας

O Λουίς Μάμφορντ ήταν αμερικανός στοχαστής, ένα εξαιρετικά οξύ και πολύπλευρο μυαλό του 20ου αιώνα. Από τους τελευταίους οικουμενικούς στοχαστές που κινούνταν με άνεση στους τομείς της κοινωνιολογίας, της ιστορίας , της τέχνης, της επιστήμης, της θρησκείας, της τεχνολογίας, χωρίς να απομακρύνεται από την καθημερινότητα του ανθρώπου.

Ταξίδεψε αρκετά, ιδιαίτερα στην Δυτική Ευρώπη και ανατέμνει άριστα τον δυτικό κόσμο και τις ολοκληρωτικές παρεκκλίσεις του. Αγωνίστηκε εναντίον του ναζισμού και της ατομικής βόμβας, εναντίον του μακαρθισμού και του πολέμου στο Βιετνάμ. Η εναντίωσή του στην περιβαλλοντική υποβάθμιση που προκάλεσε η τεχνολογική κυριαρχία του βιομηχανισμού, το αυτοκίνητο και ο ανορθολογικός μαζικός σχεδιασμός των πόλεων τον συγκαταλέγει και στους διανοητές της οικοσυστημικής-οικολογικής σκέψης.

Η μεγάλη συμβολή του όμως είναι η μελέτη του πάνω στην κυριαρχία του μηχανικού-τεχνολογικού κόσμου, έναντι του πολύπλευρου εαυτού του ανθρώπου. Η υπερίσχυση της τεχνικής ως ύβρη, με την ταυτόχρονη υποβάθμιση της θεώρησης του ανθρώπου ως συσσωρευμένη κουλτούρα και ολότητα. Ο ορισμός της Μεγαμηχανής, από τον Μάμφορντ, περιέγραφε την υλικοτεχνική οργάνωση της ισχύος και της εξουσίας μέσα από την ανθρώπινη οργάνωση που δημιούργησε τις πυραμίδες της Αιγύπτου και έφτανε μέχρι την ατομική βόμβα. Εντοπίζει την αρχή της πλοκής αυτής, από την στιγμή που ο δυτικός πολιτισμός, εξοντώνει τη σοφία των προηγούμενων πολιτισμών και βαφτίζει ως νέο μεταφυσικό ιδεώδες την «κατάκτηση της φύσης» και την διαρκή επέκταση. Στην εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού, η πραγματικότητα αυτή ορίζει ως πραγματικότητα ότι είναι μηχανικά και υλικά αποδεκτό και «ορατό», θεωρώντας την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη ως κοσμοεικόνα μιας συνεχώς ανανεούμενης μηχανής.

Ως συστατικό στοιχείο για την κατασκευή των μεγαμηχανών και την συνακόλουθη κυβερνητική ισχύ τους, προσδιόρισε τους «Άιχμανς»(Eichmanns), από το Άντολφ Άιχμαν τον ναζιστικό αξιωματούχο που οργάνωσε την υλικοτεχνική υποστήριξη για το Ολοκαύτωμα. Οι Άιχαμανς είναι οι άνθρωποι που είναι διατεθειμένοι να υλοποιήσουν του στόχους της μεγαμηχανής της ισχύος, αδιαφορώντας για οποιοδήποτε ηθικό όριο.

Θα προσθέταμε ως θεμελιώδη θεωρητική ανακάλυψη του Μάμφορντ, την παραδοχή ότι το μηχανικό ρολόι – τον οποίο αναπτύχθηκε από τους μοναχούς του Μεσαίωνα – και όχι η ατμομηχανή υπήρξε ο πρόγονος της Βιομηχανικής Επανάστασης.

Η μελέτη του αυτή, εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο σκέψης του, εντός του οποίου μας δείχνει ότι δεν πρέπει να υπάρχει μια μονόπλευρη κυριαρχία του Προμηθεϊκού μύθου. Ο άνθρωπος, στο πέρασμα των χιλιετιών, άρχισε να κατασκευάζει σε πολύ μεταγενέστερο χρόνο, τον τεχνικό πολιτισμό και τα εργαλεία. 

Όμως είναι τα σύμβολα που εξανθρώπισαν τον άνθρωπο για να εκφράσει και να εμπλουτίσει ουσιαστικές στιγμές του. Ο άνθρωπος πρωταρχικά κατασκεύασε εικόνες και διαμόρφωσε την γλώσσα του και πολύ μετά κατασκεύασε εργαλεία. Παρ’όλη την πραγματικότητα αυτή, ο Homo Faber  (ο άνθρωπος μηχανή-κατασκευαστής), θα κυριαρχήσει σχεδόν ολοκληρωτικά έναντι του σκεπτόμενου ανθρώπου, Homo Sapiens.

Το «έγκλημα» του Γαλιλαίου

Ας διαβάσουμε πως περιγράφει το… έγκλημα, ο Μάμφορντ: «Μα στην πραγματικότητα, ο Γαλιλαίος διέπραξε ένα έγκλημα πολύ βαρύτερο από αυτά που του καταλόγισαν οι αξιωματούχοι της Εκκλησίας. Γιατί το πραγματικό του έγκλημα ήταν ότι αντάλλαξε την ολότητα της ανθρώπινης εμπειρίας, όχι απλώς τα συσσωρευμένα δόγματα και θεωρίες της Εκκλησίας, με το μικροσκοπικό κομμάτι που μπορεί να παρατηρηθεί σε ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα και να ερμηνευτεί με ορολογία μάζας και κίνησης, ενώ αρνήθηκε τη σημασία των αδιαμεσολάβητων πραγματικοτήτων της ανθρώπινης εμπειρίας, των οποίων μόνον ένα διυλισμένο ιδεολογικό παράγωγο είναι η επιστήμη.

(…) Ο Γαλιλαίος, με κάθε αθωότητα, είχε παραιτηθεί από τα ιστορικά πρωτοτόκια του ανθρώπου, την αξιομνημόνευτη και αναθυμούμενη εμπειρία του ανθρώπου, κοντολογίς, τη συσσωρευμένη κουλτούρα του. 

(…) Το χειρότερο ήταν ότι ο Γαλιλαίος εισήγαγε έναν δυισμό ανάμεσα στον αντικειμενικό και τον υποκειμενικό κόσμο που ήταν ακόμα πιο χονδροειδής από αυτόν που είχε επιβάλλει το χριστιανικό δόγμα χωρίζοντας το επουράνιο, το τέλειο και αιώνιο, από το γήινο, το ατελές και το αμαρτωλό. Γιατί τουλάχιστον ο υποκειμενικός Παράδεισος του χριστιανού έγινε λειτουργικό μέρος της καθημερινής του ζωής, έγινε ορατός σε έξοχες εκκλησίες και καθεδρικούς ναούς, φιλανθρωπίες και κοινοτικές γιορτές. (…) Στη νέα επιστημονική διανομή ρόλων δεν χωρούσε ο οργανικός κόσμος και βέβαια ο άνθρωπος. Όλες οι ζωντανές μορφές πρέπει να εναρμονιστούν με τη μηχανική κοσμοεικόνα λιώνοντας, κατά κάποιο τρόπο, και χυνόμενες σε νέο καλούπι για να συμμορφωθούν σε ένα τελειότερο μηχανικό πρότυπο. Γιατί η μηχανή από μόνη της ήταν η αληθινή ενσάρκωση της νέας αυτής ιδεολογίας (…) Μόνο απορρίπτοντας την οργανική πολυπλοκότητα, καθαρίζοντάς την με αφαίρεση και τη νοητική αποστείρωση, βγάζοντας εσωτερικά όργανα του ανθρώπου και τυλίγοντας τα υπολείμματα σε ένα ιδεολογικό σάβανο μούμιας, μπόρεσε να γίνει ο άνθρωπος τόσο άψογος και τελειωμένος – από όλες τις απόψεις τελειωμένος! – όσο τα νέα μηχανικά του τεχνήματα. Για να λυτρωθεί από το οργανικό, το αυτόνομο και το υποκειμενικό, ο άνθρωπος πρέπει να μετατραπεί σε μηχανή ή ακόμα καλύτερα, να γίνει αναπόσπαστο μέρος μιας ευρύτερης μηχανής…

Από το βιβλίο: Ο Μύθος της μηχανής / Το πεντάγωνος της Ισχύος – Λουίς Μάμφορντ – Εκδόσεις Νησίδες 2005.

Δημήτρης Ναπ.Γ

 

 

 

Γιάπικος μηδενισμός εναντίον αστικού πολιτισμού

Τις τελευταίες δύο ημέρες, βρέχει στην πόλη μας ανθρώπους. Μια μεγάλη μερίδα ψηφοφόρων του Γιάννη Μπουτάρη πέφτουν από τα σύννεφα, καθώς βλέπουν τον άνθρωπο που ψήφισαν για να σώσουν τον αστικό πολιτισμό από την παπαγεωργοπούλεια παρακμή, να τον ενταφιάζει με πράξεις όπως το κλείσιμο του 12ου Δημοτικού Σχολείου, την έγκριση ώστε να καταπατηθεί ο δημόσιος χώρος στον πεζόδρομο της Αγίας Σοφίας και στα πάρκα της νέας Παραλίας από τα τραπεζοκαθίσματα, την ταύτιση του τουριστικού προφίλ της πόλης με αστέρα του… Σαρβάιβορ, την ανάδειξη ενός αποκρουστικά αλαζονικού προφίλ διακυβέρνησης από τους νεώτερους συνεργάτες του δημάρχου.

Είναι πλέον σαφές πως οι υποσχέσεις που έδωσε το πολιτικό σχήμα που διοικεί την πόλη, ώστε να εκλεγεί ως διοίκηση, έχουν πάει περίπατο. Εκείνο όμως που δεν έχει συζητηθεί σε βάθος είναι ότι αυτή η εξέλιξη ήταν αναπόφευκτη εξαιτίας των ίδιων των προσανατολισμών και του προφίλ που θα δώσει ο δήμαρχος στην διοίκησή του. Σε όλο τον κόσμο, ο αστικός πολιτισμός απειλείται σοβαρά από τις εξόχως τοξικές αντιλήψεις που ο δήμαρχος προβάλλει ως «αρετές»: Την κυριαρχία των big business, την υποτίμηση της τοπικό-αυτοδιοικητικής αυτοτέλειας χάριν της συνεργασίας με οργανισμούς και ιδρύματα της αρπακτικής παγκοσμιοποίησης ή χάριν των σχέσεων με προξενεία και μεγάλα γεωπολιτικά συμφέροντα, την εμπορευματοποίηση των πάντων, και την υποτίμηση κάθε αξίας που δεν έχει αντίκρισμα στον κόσμο του αστραπιαίου κέρδους. Κοινώς, πώς μπορεί κανείς να προάγει την ζωή σε μια πόλη που έχει κλείσει αισίως… 23 αιώνες αστικού βίου όταν την διαχειρίζεται σαν οικόπεδο και αποικία;

Πριν μερικές εβδομάδες, ο Δήμαρχος δημοσίευσε άρθρο στην εφημερίδα Μακεδονία όπου προσπάθησε να μας συστηθεί ως «θεωρητικός των τραπεζοκαθισμάτων». Στην κατακλείδα του, θα γράψει: «Η πόλη προχωρά, ζει, εξελίσσεται. Δεν ξαποσταίνει ποτέ. Εμείς την ακούμε και την οδηγούμε μπροστά». Στην πραγματικότητα, αυτό που περιγράφεται εδώ είναι άκρως εφιαλτικό· μια πόλη «που δεν ξαποσταίνει ποτέ», είναι υποταγμένη στους ρυθμούς του κέρδους και της απληστίας, λειτουργεί ως τύραννος για τους ίδιους τους κατοίκους της. Αυτό είναι το μείζον μήνυμα που έχει να κομίσει το διεθνές κίνημα των «Αργών Πόλεων» (Slow Cities), και που επιβεβαιώνεται σήμερα, καθώς στην Βαρκελώνη και την Βενετία –πόλεις ιστορικές με μια αίγλη που θα μπορούσε να διεκδικήσει, αντίστοιχα, και η Θεσσαλονίκη–, οι κάτοικοι ξεσηκώνονται εναντίον της βαριάς βιομηχανίας του τουρισμού, καθώς νοιώθουν μπάτλερ, γκαρσόνια, θυρωροί μέσα στα ίδια τους τα σπίτια. Ιδού το λαμπρό μέλλον που μας επιφυλάσσουν ιδεοληψίες του τύπου «η πόλη που ποτέ δεν ξαποσταίνει».

«Οι πολιτισμοί είναι συνέχειες», θα γράψει ο Φερνάντ Μπρωντέλ. Τα βιβλία του μπορεί να είναι στην Κεντρική Βιβλιοθήκη του Δήμου, αυτό που θέλει να πει όμως δεν ακουμπάει καν την μενταλιτέ του γιαπισμού που κυριαρχεί στους διαδρόμους της διοίκησης του Δήμου. Ωστόσο, αν δεν έχει κανείς συνείδηση αυτών των 23 αιώνων ιστορικού βίου, τότε δεν μπορεί να καταλάβει πως είναι γελοίο να κάνεις τουριστική πολιτική στην Θεσσαλονίκη με τους μονομάχους του Survivor. Δεν μπορεί η διοίκηση να καταλάβει την βαρύτητα που έχει ένα σχολείο στην αναπαραγωγή της κοινωνίας, γι’ αυτό και το αφήνει επί τρία χρόνια, για να κλείσει το θέμα «πετώντας την μπάλα» στην γραφειοκρατική εξέδρα. Δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι η μόνη λύση ώστε να υπάρξει αντίσταση στην αλόγιστη επέκταση των τραπεζοκαθισμάτων είναι η επένδυση σε πράσινο, ώστε να αξιοποιηθεί καλύτερα ο ελεύθερος χώρος παρέχοντας βιοκλιματικές ωφέλειες σε όλους. Η διοίκηση δεν μπορεί να διανοηθεί ότι αν το μέτωπο της νέας παραλίας κηρυχθεί πάρκο που συνδυάζει τα περιβαλλοντικά οφέλη με πολιτιστικές δραστηριότητες, το αποτέλεσμα για την πόλη, τους κατοίκους, και τους επισκέπτες της θα είναι απείρως θετικότερο, απ’ ό,τι τώρα που αποπειράται να επεκτείνει την κατάσταση που κατέστρεψε την φυσιογνωμία της παλιάς παραλίας και στην νέα.

Οι γιάπηδες δεν καταλαβαίνουν πως η ιστορία αφορά στο παρόν, και όχι στο παρελθόν της πόλης. Η μεγάλη παράδοση της Θεσσαλονίκης αναδεικνύει πρότυπα αστικού βίου: Τις ιστορικές στιγμές όπου η πόλη είχε πραγματικά διεθνές αποτύπωμα, στα ελληνορρωμαϊκά ή τα βυζαντινά χρόνια, αυτό οφειλόταν στην πνευματική της συμβολή στις τέχνες και τα γράμματα, στα θαυμαστά αρχιτεκτονήματα, στον ξακουστό δημόσιο βίο, και τις αγορές της. Αυτή η παράδοση αποτελεί την βάση για τον μόνο δυνατό εκσυγχρονισμό, που θα αναβαθμίσει και δεν θα ρημάξει την ποιότητα ζωής των Θεσσαλονικέων.

Ωστόσο, από τον (αναγκαστικό) συγχρωτισμό μας με τους ανθρώπους που κρατούν στα χέρια τους το τιμόνι της πόλης, μπορούμε να σας διαβεβαιώσουμε ότι αυτή η παράδοση δεν αντιπροσωπεύει γι’ αυτούς ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΤΙΠΟΤΑ.

Πηγή: https://menoumethess.wordpress.com/2017/07/13/%ce%b3%ce%b9%ce%ac%cf%80%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%bc%ce%b7%ce%b4%ce%b5%ce%bd%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c%cf%82-%ce%b5%ce%bd%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%af%ce%bf%ce%bd-%ce%b1%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%bf/

 

Πίσω απ΄τη βιτρίνα η Δραπετσώνα, το Κερατσίνι, η Ελευσίνα …

Πίσω απ’ τη βιτρίνα
η Δραπετσώνα, το Κερατσίνι, η Ελευσίνα
πίσω απ’ τη βιτρίνα όλα αυτά.
Γκαζάδικα, βαφεία κι η θάλασσα λεκές,
έγινε το κορμί μου σκουπιδοντενεκές
και βρίζω τον αγέρα κι αυτή τη μαύρη σκόνη
που γδέρνει τα πλεμόνια και τη ζωή μου λιώνει…

Όταν ο Κώστας Τριπολίτης έγραφε τους στίχους, το μεγαλύτερο πρόβλημα των περιοχών αυτών ήταν η μόλυνση και οι κακές συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων. Περιοχές φτωχές και υποβαθμισμένες τα προηγούμενα πολλά χρόνια, με έντονο προσφυγικό στοιχείο και την προγραφή τους ως τόποι ανάπτυξης της ελληνικής βιομηχανίας. Προλεταριάτο, πρόσφυγες, βιοπαλαιστές κάθε είδους, λούμπεν και απόκληροι, μικρομάγαζα, αχθοφόροι του λιμανιού και μικροβιοτεχνίες, φασόν κάθε είδους, μηχανουργεία και μαστορική με όλες τις αντιφάσεις και παραγωγικές στρεβλώσεις προσκολλημένα στην «εκσυγχρονιστική» στρεβλή διόγκωση της εξαρτημένης εκβιομηχάνισης κυρίως από τον ξένο παράγοντα και τις μικροπολιτικές σκοπιμότητες.

Και πλήθος λαού. Εξαγνισμένος και μυθοποιημένος, όπως τον αντίκριζα κι εγώ πίσω από τη βιτρίνα της μικροαστικής γωνιάς της γειτονιάς μου, στην αθηναϊκή μεγαλούπολη. Αγωνιστές ενάντια στην εξουσία και το μαράζι της καθημερινότητας.

Την δεκαετία του ’60, ο επώδυνος καθημερινός μόχθος στις «παραγκουπόλεις» και στα προσφυγικά, ισορρόπησε με την αθρόα μετανάστευση, ενώ στην δεκαετία του 70, τα ναυπηγεία και τα διυλιστήρια του Τομ Πάππας με τις φουτουριστικές δεξαμενές, έδεσαν με την ανάγκη του μεροκάματου και την υποτέλεια της χώρας σε ξένους και ντόπιους δυνάστες. Δημιουργήθηκε τότε ένα νεορεαλιστικό «κινηματογραφικό» τοπίο με την ανάγκη στέγασης που κατέλαβε το βουνό πάνω από το Πέραμα με τα εργατικά αυθαίρετα. Λαϊκές κατοικίες της μιας νύχτας, με την βοήθεια της γειτονιάς και την ταύτιση του παραγωγού κατοικιών με τον χρήστη τους, σε μια σχεδόν επαναστατική ανατροπή της εμπορευματικής λογικής της κατοικίας. Είναι τα γιαπιά που τόνιζαν την ανάγκη των εσωτερικών μεταναστών για «ένα κεραμίδι πάνω απ’το κεφάλι μας», αρκετό για να στεγάσει τα «αυθαίρετα», για το κεφάλαιο και το άπονο κράτος, όνειρα των λαϊκών τάξεων με την μικρή αυλή και το γιασεμί στη γλάστρα. Πλημμύριζε ο τόπος απ’την ευωδιά των λουλουδιών με την διάχυτη υπενθύμιση του μαζούτ και της μόλυνσης του τόπου. Χρωματίζοντας με αντιφατικά χρώματα και αρώματα, την αγωνία για να ανθίσει ζωή μέσα στις ρωγμές μιας Ελλάδας που προσπαθούσε με κάθε τρόπο να γίνει λεύτερη.

Και το ΄80, με την «δικαίωση» των λαϊκών ονείρων, «από τα πάνω», μέσω ενός παρασιτικού «σοσιαλισμού», ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός έγινε ακόμα πιο αντιφατικός. Η διαστρέβλωση εθνικών και ταξικών οραμάτων απελευθέρωσης, η δημαγωγία και ο αερητζίδικος τριτογενής τομέας, δημιούργησαν νεόκτιστα (νεόδμητα, για τον «εκσυγχρονισμό») οικήματα και όνειρα, παλεύοντας με κάθε τρόπο να λεηλατήσουν το ήθος και την λαϊκή ψυχή. Και στα χρόνια της τωρινής μνημονιακής κατοχής, τα ερείπια και τα φαντάσματα των συνοικιών του μόχθου και της παραγωγής, μοιάζουν να αναζητούν όχι εκείνη την δύσκολη εποχή, αλλά το πνεύμα μιας αυτόκεντρης και αυτόνομης ευκαιρίας που χάθηκε μέσα στις πολλές αντικρουόμενες ιδεολογικές ατραπούς.

 

Συχνά, ψάχνω στις  γειτονιές αυτές. Τον ήχο του πρώτου πρωινού λεωφορείου και τον στεναγμό συγγενών και φίλων που επισκεπτόμασταν οικογενεικώς Κυριακές απόγευμα.. Μορφών με γλύκα και πείσμα, που ξεκινούσαν αξημέρωτα για μια κοπιαστική ζωή με όνειρα και όραμα. Κάπου, ίσως υπάρχει πάλι ελπίδα. Τώρα που ορφάνεψαν οι ιδεολογίες και οι χίμαιρες έδειξαν το εφιαλτικό πρόσωπό τους. Στα χρόνια μας,  που χρειάζεται ένα συλλογικό χέρι να δώσει πάλι ζωή, όχι στην μόλυνση και στην εκμετάλλευση καιρών αλλοτινών, αλλά σε μια νέα παραγωγική λογική μακριά από αφέντες και δυνάστες. Εγώ θα συνεχίζω να ψάχνω…!

Δημήτρης Ναπ.Γ

 

 

 

Το άγχος, η αβεβαιότητα και ο φόβος στη σύγχρονη μητρόπολη

metro1

Από την ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 15, Ιούνιος 2003

Οι κοι­νω­νί­ες των σύγ­χρο­νων με­γα­λου­πό­λε­ων, ε­δραιω­μέ­νες και ορ­γα­νω­μέ­νες σύμ­φω­να με την πα­γκό­σμια χάρ­τα της οι­κο­νο­μι­κής δι­κτα­το­ρί­ας, α­σφυ­κτιού­σες κά­τω α­πό τη διαρ­κώς αυ­ξα­νό­με­νη πί­ε­ση του κρα­τι­κού ζυ­γού, πα­ρου­σιά­ζουν δε­κα­ε­τί­ες τώ­ρα –απ’ ά­κρη σ’ ά­κρη της γης– κά­ποια κοι­νά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά στην έκ­φρα­ση και τη δρα­στη­ριο­ποί­η­σή τους. Το άγ­χος λοι­πόν, η α­πο­μό­νω­ση, ο φό­βος και η α­βε­βαιό­τη­τα α­πο­τε­λούν α­να­πό­σπα­στα στοι­χεί­α της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας των κα­τα­πιε­σμέ­νων, οι ο­ποί­οι αιώ­νες τώ­ρα υ­φί­στα­νται στο σώ­μα και την ψυ­χή τους τα θε­σμο­θε­τη­μέ­να βα­σα­νι­στή­ρια του κρά­τους και της κάθε μορφής ε­ξου­σί­ας.

Ποιοί εί­ναι ό­μως οι πα­ρά­γο­ντες ε­κεί­νοι και ποιά τα ι­διαί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της λει­τουρ­γί­ας και της μορ­φής των σύγ­χρο­νων κοι­νω­νιών, που ευ­θύ­νο­νται γι’ αυ­τή την κα­τά­στα­ση; Εί­ναι α­να­ντίρ­ρη­το γε­γο­νός ο­τι κρά­τος και κε­φά­λαιο, α­πό­λυ­τα ε­ναρ­μο­νι­σμέ­να προς έ­να κοι­νό σκο­πό, την δια­τή­ρη­ση της κυ­ριαρ­χί­ας τους και την διαιώ­νι­ση της προ­λε­τα­ριο­ποί­η­σης των αν­θρώ­πων, προ­πα­ρα­σκευά­ζουν –μέ­σα α­πό θε­α­μα­τι­κές δια­δι­κα­σί­ες δια­με­σο­λά­βη­σης και α­ντι­στρο­φής της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας– τις συν­θή­κες και τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της α­πο­συ­ντι­θε­μέ­νης κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας του κα­θε­νός α­πό ε­μάς. Συ­νε­πώς η α­στι­κή κυ­ριαρ­χί­α που ε­δώ και τρεις αιώ­νες πα­ρα­σι­τεί εις βά­ρος των λα­ών μπο­ρεί και κα­τα­νέ­μει σω­στά τους ε­ξα­να­γκα­σμούς τους ο­ποί­ους προ­σπα­θεί να κα­λύ­ψει με το γε­λοί­ο έν­δυ­μα των νό­μων, που προ­στα­τεύ­ουν (ποιούς ά­ρα­γε και α­πό τι;) και βγαί­νουν στο ό­νο­μα των πιο α­προ­κά­λυ­πτων και βρώ­μι­κων ε­ξου­σια­στι­κών ε­πι­τα­γών. Αυ­τές κά­θε φο­ρά εί­τε εί­ναι κοι­νω­νι­κές, εί­τε οι­κο­νο­μι­κές, πο­λε­ο­δο­μι­κές, πο­λι­τι­κές ή α­κό­μα και η­θι­κές υ­πο­βι­βά­ζουν τον άν­θρω­πο σε α­ντι­κεί­με­νο το ο­ποί­ο ή θα εί­ναι κλει­δω­μέ­νο σε κά­ποια φυ­λα­κή (ή ψυ­χια­τρεί­ο) ή θα βρί­σκε­ται στοι­βαγ­μέ­νο κά­που στα κέ­ντρα πα­ρα­γω­γής και κα­τα­νά­λω­σης. Α­λί­μο­νο λοι­πόν αν σε μια τέ­τοια ορ­γά­νω­ση για τη διά­θε­ση της ζω­ής δεν πα­ρου­σιά­ζο­νται στους αν­θρώ­πους εκ­δη­λώ­σεις μό­νι­μού άγ­χους, φό­βου, και α­βε­βαιό­τη­τας.

Ο χώ­ρος και η μορ­φή των πό­λε­ων, που διά­φο­ροι αρ­χι­τέ­κτο­νες και πο­λε­ο­δό­μοι (ά­ξιοι ερ­γά­τες και σύμ­βου­λοι της κρα­τι­κής-οι­κο­νο­μι­κής αυ­το­κρα­το­ρί­ας) έ­χτι­σαν και δη­μιούρ­γη­σαν για τους αν­θρώ­πους, μό­νο αν­θρω­πιά δεν έ­χει. Οι σύγ­χρο­νες μη­τρο­πό­λεις α­πο­τε­λούν ά­ξια τέ­κνα των με­γα­λου­πό­λε­ων που προ­έ­κυ­ψαν α­πό τη βιο­μη­χα­νι­κή ε­πα­νά­στα­ση. Με­γα­λου­πό­λεις που ε­ξυ­πη­ρε­τού­σαν φυ­σι­κά τη συσ­σώ­ρευ­ση ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού, τη δη­μιουρ­γί­α προ­λε­τα­ρια­κών ζω­νών και τον ευ­κο­λό­τε­ρο έ­λεγ­χο. Πρό­κει­ται για έ­να πε­ρι­βάλ­λον α­πρό­σω­πο ό­που ε­πι­κρα­τεί το πνεύ­μα και η νο­ο­τρο­πί­α της «αρ­χι­τε­κτο­νι­κής του κα­τα­να­γκα­σμού». Μια αρ­χι­τε­κτο­νι­κή, που προ­σπα­θεί α­πό τη μια με την ε­ξω­τε­ρι­κή ει­κό­να της να δη­λώ­σει το «με­γα­λεί­ο» και την «ε­πι­βλη­τι­κό­τη­τα» της ε­ξου­σί­ας και α­πό την άλ­λη με την ε­σω­τε­ρι­κή της εμ­φά­νι­ση να ι­κα­νοποι­ή­σει τις α­παι­τή­σεις της ε­ξου­σί­ας για έ­λεγ­χο, μα­ζο­ποί­η­ση και α­πο­μό­νω­ση. Το πε­ρι­βάλ­λον αυ­τό δια­χω­ρι­σμέ­νο σε γκέ­το, πε­ριο­χές ερ­γα­σί­ας, φτω­χών και πλού­σιων, και ε­πι­βα­ρη­μέ­νο α­πό τη μό­λυν­ση των το­ξι­κών α­πο­βλή­των α­πό τα ερ­γο­στά­σια α­πο­τε­λεί­ται συ­νή­θως α­πό πα­νύ­ψη­λα κτί­ρια και πο­λυ­κα­τοι­κί­ες που κρύ­βουν τον ου­ρα­νό δρό­μους που ε­ξυ­πη­ρε­τούν την διέ­λευ­ση των τρο­χο­φό­ρων και α­σφα­λώς τη δια­κί­νη­ση των ε­μπο­ρευ­μά­των. Οι δρό­μοι αυ­τοί ευ­θύ­νο­νται για το α­σφυ­κτι­κό μπο­τι­λιά­ρι­σμα και για τα κα­θη­με­ρι­νά τρο­χαί­α που α­πει­λούν τις ζω­ές ο­δη­γών και πε­ζών. Πρό­κει­ται λοι­πόν για έ­να πε­ρι­βάλ­λον που στο σύ­νο­λο του εκ­φρά­ζε­ται μέ­σα α­πό α­κα­λαί­σθη­τους ό­γκους του μπε­τόν αρ­μέ κά­τω α­πό τους ο­ποί­ους με­γα­λώ­νουν παι­διά και ζουν άν­θρω­ποι νευ­ρω­τι­κοί, αγ­χώ­δεις, κα­τα­δι­κα­σμέ­νοι να υ­φί­στα­νται έ­ναν πε­ρί­γυ­ρο που σε κα­μί­α πε­ρί­πτω­ση δεν εί­ναι ο φυ­σι­κός τους.

images

Α­πό τη άλ­λη πλευ­ρά, οι ρυθ­μοί της σύγ­χρο­νης κοι­νω­νι­κής «ε­ξε­λί­ξε­ως» -λό­γω της ερ­γα­σί­ας του κα­πι­τα­λι­σμού για την πα­γί­ω­ση και ο­λο­έ­να ι­σχυ­ρο­ποί­η­ση του σε πα­γκό­σμιο ε­πί­πε­δο- αυ­ξά­νο­νται ι­λιγ­γιω­δώς και οι ρυθ­μοί πα­ρα­γω­γής και κα­τα­νά­λω­σης που έ­χουν ε­πι­βλη­θεί στους «δού­λους της δη­μο­κρα­τί­ας» εί­ναι συμ­με­τρι­κά α­ντί­θε­τοι προς τις α­ντο­χές και τις ε­πι­θυ­μί­ες τους. Προ­κει­μέ­νου να α­ντε­πε­ξέλ­θουν στις α­παι­τή­σεις της κυ­ριαρ­χί­ας θα δου­λέ­ψουν πολ­λές ώ­ρες και μά­λι­στα σε συν­θή­κες, ό­που θα κρί­νε­ται διαρ­κώς ε­πι­σφα­λής η υ­γεί­α και η ζω­ή. Θα μπουν σε δια­δι­κα­σί­ες α­ντα­γω­νι­σμού και ε­ξει­δί­κευ­σης και γε­νι­κά θα κα­τα­βά­λουν ό­λη τους τη δυ­να­μι­κή, προ­κει­μέ­νου να φέ­ρουν εις πέ­ρας την ε­παγ­γελ­μα­τι­κή τους α­πο­στο­λή. Τον ε­ξα­να­γκα­σμό αυ­τό για την προ­ε­τοι­μα­σί­α μιας α­πο­δε­κτής και λει­τουρ­γι­κής μο­νά­δας του συ­στή­μα­τος, βιώ­νει ο άν­θρω­πος α­πό την παι­δι­κή η­λι­κί­α κα­τά τη σχο­λι­κή πε­ρί­ο­δο.

Ε­πι­πρό­σθε­τα η ε­ξέ­λι­ξη της ε­πι­στή­μης σε συν­δυα­σμό με την τα­χύ­τα­τη ε­ξά­πλω­ση της τε­χνο­λο­γί­ας έ­χει σα­φώς α­πε­λευ­θε­ρώ­σει τον άν­θρω­πο α­πό το άγ­χος για την κά­λυ­ψη βα­σι­κών α­να­γκών, α­πό την άλ­λη ό­μως τον έ­χει ε­γκλω­βί­σει μέ­σα σε μια πλη­θώ­ρα α­γα­θών που πρέ­πει να κα­τα­να­λώ­σει κα­θώς οι ε­πι­θυ­μί­ες του δεν α­να­πτύσ­σο­νται σύμ­φω­να με τις ε­πι­τα­γές του «ε­γώ» του αλ­λά α­νά­λο­γα με τις ρυθ­μί­σεις των θε­α­μα­τι­κών μη­χα­νι­σμών, που λει­τουρ­γούν στα α­στι­κά κέ­ντρα.

Μέ­σα σ’ αυ­τές τις κοι­νω­νί­ες της α­φθο­νί­ας και της υ­λι­κής ευ­η­με­ρί­ας, το ά­το­μο α­σφυ­κτιά κά­τω α­πό τον ο­λο­κλη­ρω­τι­σμό των ε­μπο­ρευ­μά­των που κα­θη­με­ρι­νά α­πα­σχο­λούν το χώ­ρο, το χρό­νο του, τις α­νά­γκες και γε­νι­κά τη διά­θε­ση της ζω­ής του. Ο σύγ­χρο­νος σκλά­βος των με­γα­λου­πό­λε­ων εί­ναι ε­ξα­να­γκα­σμέ­νος κα­θη­με­ρι­νά να κα­τα­να­λώ­νει φάρ­μα­κα, συ­σκευα­σμέ­νες τρο­φές, κουλ­τού­ρα, γνώ­ση, ψυ­χα­γω­γί­α και να α­να­λώ­νε­ται σ’ ο­τι­δή­πο­τε κα­τα­να­λώ­νει τον ε­αυ­τό του προς ό­φε­λος της κε­φα­λαιο­κρα­τι­κής τρο­μο­κρα­τί­ας.

Ε­πι­πρό­σθε­τα, ό­λες οι α­νέ­σεις που προ­σφέ­ρει η πα­γκό­σμια βιο­μη­χα­νί­α σε συν­δυα­σμό με την αυ­το­μα­το­ποί­η­ση της τε­χνο­λο­γί­ας -συ­στή­μα­τα ε­πι­κοι­νω­νί­ας, κλι­μα­τι­σμού, αυ­τό­μα­τοι πω­λη­τές, η­λε­κτρο­νι­κά μη­χα­νή­μα­τα κτλ-, α­πο­τε­λούν την κλει­στή πα­ρα­γω­γι­κή λει­τουρ­γί­α ε­νός μη­χα­νι­σμού, κα­τά τη διάρ­κεια του ο­ποί­ου, ή πα­ρα­γκω­νί­ζε­ται ή ε­νί­ο­τε εκ­μη­δε­νί­ζε­ται ε­ντε­λώς η πα­ρέμ­βα­ση του α­τό­μου και η διά­θε­σή του για δη­μιουρ­γι­κό­τη­τα.

Έ­να άλ­λο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό των σύγ­χρο­νων α­στι­κών συ­γκρο­τη­μά­των, το ο­ποί­ο ευ­θύ­νε­ται για τη δη­μιουρ­γί­α άγ­χους φό­βου και α­βε­βαιό­τη­τας εί­ναι και η αυ­ξα­νό­με­νη θε­σμο­θε­τη­μέ­νη βί­α α­πό τη με­ριά του κρά­τους εις βά­ρος των κα­τα­πιε­σμέ­νων. Η αυ­το­γνω­σί­α των α­φε­ντι­κών ο­τι πα­ρα­σι­τούν α­να­φο­ρι­κά με την ε­πι­δί­ω­ξη των κοι­νω­νιών για α­πε­λευ­θέ­ρω­ση -και ο φό­βος φυ­σι­κά που συ­νο­δεύ­ει τη γνώ­ση τους αυ­τή- έ­χει ο­δη­γή­σει στη διαρ­κώς αυ­ξα­νό­με­νη α­στυ­νό­μευ­ση των α­στι­κών συ­γκρο­τη­μά­των. Συ­νε­πώς κα­θη­με­ρι­νά, κά­θε «ε­λεύ­θε­ρος δη­μο­κρά­της πο­λί­της» έ­χει να α­ντι­με­τω­πί­σει στο διά­βα του πά­νο­πλους α­στυ­νο­μι­κούς οι ο­ποί­οι με το χέ­ρι σε έ­κτα­ση και το δά­κτυ­λο στη σκαν­δά­λη πραγ­μα­το­ποιούν ε­ξα­κρι­βώ­σεις, α­πει­λές, α­πα­γω­γές, ε­κτε­λέ­σεις α­σκούν μια α­δυ­σώ­πη­τη τρο­μο­κρα­τί­α προ­σω­πο­ποιώ­ντας την κρα­τι­κή ε­πι­βο­λή και θυ­μί­ζο­ντας βέ­βαια ο­τι οι αν­θρώ­πι­νες κοι­νω­νί­ες ορ­γα­νώ­νο­νται και συ­γκρο­τού­νται κά­τω α­πό το κα­θε­στώς των ό­πλων και του φό­βου.

Αυ­τό λοι­πόν εί­ναι έ­να κομ­μά­τι της κα­θη­με­ρι­νής ζω­ής των με­γα­λου­πό­λε­ων, πλημ­μυ­ρι­σμέ­νης α­πό το άγ­χος, την α­πο­μό­νω­ση και α­βε­βαιό­τη­τα, ευ­θυ­γραμ­μι­σμέ­νη στα πλαί­σια της φτώ­χιας και της κα­τα­πί­ε­σης που έ­θε­σαν οι α­παι­τή­σεις της ι­στο­ρί­ας της εκ­με­τάλ­λευ­σης. Α­πό την άλ­λη βέ­βαια οι ε­πί μα­κρόν συ­ζη­τή­σεις των μπα­σκί­νων, δι­κα­στών, αρ­χι­τε­κτό­νων, πο­λε­ο­δό­μων ψυ­χο­λό­γων για τον ε­ξαν­θρω­πι­σμό των με­γά­λων α­στι­κών συ­γκρο­τη­μά­των, α­πο­τε­λούν έ­να φε­να­κι­σμό τό­σο α­στεί­ο ό­σο α­στεί­ος μπο­ρεί να εί­ναι ο ε­ξαν­θρω­πι­σμός του κρά­τους και της ε­ξου­σί­ας.

Α­ναμ­φί­βο­λο λοι­πόν, εί­ναι το γε­γο­νός ο­τι αυ­τή η άρ­ρω­στη κα­τά­στα­ση (της ε­πι­βί­ω­σης και κοι­νω­νι­κής α­πο­δο­χής) που έ­χει ε­πι­βάλ­λει η κρα­τι­κή-οι­κο­νο­μι­κή ε­ξου­σί­α ως σύ­στη­μα για τη διά­θε­ση της αν­θρώ­πι­νης ζω­ής, εί­ναι το α­πο­τέ­λε­σμα των διερ­γα­σιών της για τη διαιώ­νι­ση και ι­σχυ­ρο­ποί­η­σή της πά­νω στον τρά­χη­λο των κα­τα­πιε­σμέ­νων. Α­πό την άλ­λη δε θα πρέ­πει να πα­ρα­βλέ­που­με την ι­στο­ρι­κή α­λή­θεια, το γε­γο­νός ο­τι αυ­τή η κα­τά­στα­ση ε­ξω­θεί τους α­δύ­να­τους στην ε­πι­λο­γή και τη χρή­ση της α­πα­ραί­τη­της α­ντι­βί­ας και τους με­τα­μορ­φώ­νει σ’ έ­να η­φαί­στειο, έ­τοι­μο να ξυ­πνή­σει και να ε­κρα­γεί και του ο­ποί­ου η λά­βα θα σπεί­ρει τον ό­λε­θρο και την κα­τα­στρο­φή σ’ ο­τι­δή­πο­τε ε­πί αιώ­νες τώ­ρα τρο­μο­κρα­τεί και κα­τα­πιέ­ζει…

https://anarchypress.wordpress.com/2017/01/04/%cf%84%ce%bf-%ce%ac%ce%b3%cf%87%ce%bf%cf%82-%ce%b7-%ce%b1%ce%b2%ce%b5%ce%b2%ce%b1%ce%b9%cf%8c%cf%84%ce%b7%cf%84%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%bf-%cf%86%cf%8c%ce%b2%ce%bf%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%b7/

Ζιλ Λιποβετσκί, Ζαν Σερουά – Το πνεύμα του καλλιτεχνικού καπιταλισμού

Aναδημοσίευση από: http://www.respublica.gr

capitalisme-artisteΤο πνεύμα του καλλιτεχνικού καπιταλισμού
Δύναμη της κριτικής ή ισχύς της αγοράς;
Μετάφραση: Βασίλης Τομανάς

{Gilles Lipovetsky και Jean Serroy, “L’esprit du capitalisme artiste: force de la critique ou puissance du marché?”, στο L’esthétisation du monde: Vivre à l’âge du capitalisme artiste [Η αισθητικοποίηση του κόσμου: η ζωή στην εποχή του καλλιτεχνικού καπιταλισμού], Παρίσι, Gallimard, 2013, σσ. 122-131.}

Ο καλλιτεχνικός καπιταλισμός
και η καλλιτεχνική κριτική

Φαντάζει δύσκολο να αντιληφθούμε την πολυπλοκότητα του καπιταλισμού σήμερα, χωρίς να λάβουμε υπόψη μας ένα σύνολο νέων παραγόντων, οικονομικής, πολιτικής και τεχνολογικής φύσης. Ωστόσο, υπάρχει και μια σειρά από άλλους, καθαρά ιδεολογικούς, παράγοντες που θα πρέπει να υπογραμμιστούν, όπως αυτοί που ο Luc Boltanski και η Eve Chiapello χαρακτήρισαν ως «καλλιτεχνική κριτική»1, βλέποντας σε αυτήν τη μία από τις δύο μεγάλες ιδεολογικές δυνάμεις που ευθύνονται για τη μεταστροφή του σύγχρονου καπιταλισμού.

Από την αρχή της ύπαρξής του, ο καπιταλισµός έχει αντιµετωπίσει βίαιες επικρίσεις που βασίζονται σε διάφορες µορφές αγανάκτησης. Μεταξύ αυτών, από τη µία πλευρά, η φτώχεια και η κοινωνική ανισότητα που συνοψίζονται σε ό,τι αποκαλούµε «κοινωνική κριτική»· από την άλλη, η καταπίεση των ανθρώπων, η απογοήτευση, η µη αυθεντικότητα των αντικειµένων, µε άλλα λόγια τα συναισθήµατα και τα πρόσωπα που συγκροτούν την «καλλιτεχνική κριτική» που, ως τέτοια, εµφανίζεται σαν µια ριζοσπαστική αποκήρυξη του εξορθολογισµού, της καπιταλιστικής πραγµοποίησης και της εµπορευµατοποίησης. Αυτή η µορφή κριτικής, που εµφανίζεται κατά το δεύτερο ήµισυ του 19ου αιώνα και βρίσκει τις ρίζες της στον δανδισµό και τον µποεµισµό, γνώρισε µια ισχυρή άνθηση προς το τέλος της δεκαετίας του ’60 µε το κίνηµα της αντικουλτούρας και τη σφοδρή κριτική του προς την καταναλωτική κοινωνία, τον αστικό τρόπο ζωής και την κάθε µορφής καθυπόταξη (εργασιακή πειθαρχία, αξία της οικογένειας, σεξουαλική ηθική, εξουσία, ιεραρχία). Ζούµε τη φάση όπου, απέναντι σε αυτό το σύστηµα αξιών, ορθώνεται ένα πλήθος αιτηµάτων που µας καλούν στην απόλαυση, τη δηµιουργικότητα, τον αυθορµητισµό και τη γενικευµένη απελευθέρωση που αγκαλιάζει όλες τις πτυχές της ζωής.

Για να απαντηθεί αυτή η καλλιτεχνική κριτική, διαµορφώθηκε ένα «νέο πνεύµα του καπιταλισµού», µε την ανάδυση, κατά κύριο λόγο, ενός νέου εργασιακού και επιχειρηµατικού management που απορρίπτει την ιεραρχία των µεγάλων και άκαµπτων, ως προς τη δοµή τους και το πλάνο τους, επιχειρήσεων-οργανισµών και προβάλλει την αξία καινούργιων µεθόδων διαχείρισης και οργάνωσης (δίκτυα επιχειρήσεων, αυτόνοµες οµάδες εργασίας, έµφαση στην ποιότητα, περιορισµός των ιεραρχικών δοµών). Όλες αυτές οι προτάσεις αποτελούν την απάντηση στην καλλιτεχνική κριτική και στα αιτήµατα για αυτονοµία και αυτοπραγµάτωση των ατόµων, σ’ έναν κόσµο πιο «ανθρώπινο», πιο συµβιωτικό, πιο αυθεντικό.

Είναι αυτή η αντίδραση στον πολλαπλασιασµό άχρηστων και άσχηµων αντικειµένων, στη δικτατορία του ποσοτικού, στη µεγιστοποίηση της µη αυθεντικότητας και της τυποποίησης, η οποία ωθεί τον καπιταλισµό να εµπλακεί σε µια διαδικασία «εµπορευµατοποίησης της διαφοράς», µέσω της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών ποσοτικά λιγότερων, αλλά ταυτοχρόνως πιο ιδιαίτερων, που αποβλέπουν στον περιορισµό του αισθήµατος δυσφορίας που προκαλείται από τη µαζική βιοµηχανική παραγωγή. Εξ ου και η ανάπτυξη προϊόντων που χαρακτηρίζονται ως «αυθεντικά» (τοπία, πολιτιστική κληρονοµιά, τυπικοί τόποι), καθώς και η τεράστια επένδυση στην πολιτιστική βιοµηχανία, στον τουρισµό, στην εστίαση, στη διατροφή, στη µόδα, στο design, στην εσωτερική διακόσµηση, ως τρόπος να απαντήσει κανείς στην κριτική περί µη αυθεντικότητας της καθηµερινής ζωής. Όπως ακριβώς η καλλιτεχνική κριτική θα µπορούσε να θεωρηθεί η κύρια ιδεολογική δύναµη στο επίπεδο της άνθησης του δηµιουργικού καπιταλισµού, η αισθητικοποίηση του κόσµου θα µπορούσε να θεωρηθεί ο κατευνασµός που διασώζει την αρχή της εµπορευµατοποίησης από την κριτική των πολέµιών της2.

Αν είναι αδιαµφισβήτητο (θα το δούµε, όσον αφορά στο θέµα του σχεδίου, µέσα από τις θεωρίες που αναπτύχθηκαν από τους Ruskin, William Morris και από την κατεύθυνση που προέβαλαν κινήµατα, όπως αυτό του Arts & Crafts) ότι η βιοµηχανική εποχή προκάλεσε τη δηµιουργία της καλλιτεχνικής κριτικής, µένει εντούτοις να δούµε ποια ήταν η πραγµατική επιρροή της στη δια-αισθητική [transesthétique] αναδίπλωση του καπιταλισµού. Σ’ αυτό το πλαίσιο, όποιο κι αν είναι το βάρος του ρόλου που διαδραµάτισαν οι ουτοπίες και η κοινωνική κριτική περί µη αυθεντικότητας, είναι βέβαιο ότι υπήρξαν λιγότερο αποφασιστικές από τις αµιγώς εµπορικές στρατηγικές που «εκµεταλλεύονταν» τις αισθητικές διαθέσεις του καταναλωτή, τη σαγήνη του ωραίου και την έλξη του συναισθήµατος και της διασκέδασης. Υπό αυτή την έννοια, η µετάλλαξη την οποία συγκροτεί ο καλλιτεχνικός καπιταλισµός πρέπει να συνδεθεί περισσότερο µε την «ορατή χείρα των µάνατζερς»3 που περιλαµβάνει όλο το δυναµικό αποδοτικότητας το οποίο περικλείουν τα όνειρα, οι ανθρώπινες φαντασίες και τα συναισθήµατα, παρά µε τα κινήµατα αγανάκτησης ή εξέγερσης ενάντια στο µη αυθεντικό.

papamihail-neoterikotitaΩς απόδειξη, το μεγάλο κατάστημα και οι διαφημιστικές αφίσες είναι δυο μεγάλες αισθητικές εκφάνσεις του πρώτου σταδίου του καλλιτεχνικού καπιταλισμού. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, η καλλιτεχνική εργασία ήρθε ως απάντηση σε αυστηρά εμπορικούς σκοπούς, στις νέες ανάγκες του μεγάλου εμπορίου και των βιομηχανιών που περιλαμβάνουν εξ ολοκλήρου το εμπορικό δυναμικό που μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν το «ντεκόρ», η αισθητική στάση, η σαγήνη των εικόνων. Είναι για να θαμπώσει τον αγοραστή και να τον κινητοποιήσει να αγοράσει, που ο Boucicaut βάλθηκε να μετασχηματίσει το Bon Marché σε ονειρικό παλάτι4. Είναι εξίσου για να αυξήσει τη διασημότητα της μάρκας του, να επιβληθεί στους ανταγωνιστές του, να αυξήσει τους κύκλους εργασιών που οι βιομήχανοι εμπιστεύτηκαν σε γραφίστες, σχεδιαστές, ζωγράφους, τη φροντίδα να παράγουν αφίσες καλλιτεχνικής ποιότητας που εντυπωσιάζουν τη φαντασία και γοητεύουν το μάτι. Όχι οικειοποίηση της μοντέρνας «καλλιτεχνικής κριτικής», αλλά εμπορική λογική που χρησιμοποιεί την «αιώνια» και άμεση θελκτικότητα της ομορφιάς και της σαγήνευσης.

∆εν είναι µόνο το µεγάλο κατάστηµα και η ρεκλάµα που απεικονίζουν τη χρησιµοποίηση στρατηγικών σαγήνευσης στις απαρχές του καλλιτεχνικού καπιταλισµού. Έτσι, ο κινηµατογράφος έχει κατασκευαστεί εξαρχής σαν µια ονειρική βιοµηχανία, δηµιουργώντας εντυπωσιακές σταρ, προτείνοντας στο κοινό φαντασίες, συναισθήµατα, γέλιο, τις απολαύσεις της φυγής – βασισµένος, µε άλλα λόγια, σε πρωταρχικές ανθρωπολογικές βλέψεις: απολαύσεις, αφηγήσεις, εικόνες, συναισθήµατα, οµορφιά, όνειρο. Ένας από τους µεγάλους µηχανισµούς του αναδυόµενου καλλιτεχνικού καπιταλισµού, ο κινηµατογράφος, γεννήθηκε και αναπτύχθηκε χωρίς να οφείλει τίποτα στις κριτικές που απευθύνονται στον καπιταλισµό. Καµία απάντηση σε κριτικές ή σε απαιτήσεις αυθεντικότητας, αλλά επινόηση µιας µικτής βιοµηχανίας-τέχνης που βασίζεται στην εκµετάλλευση των συναισθηµάτων.

Οι αρχές του 20ου αιώνα βλέπουν εξίσου να εµφανίζονται στον βιοµηχανικό κόσµο προτάσεις που αποσκοπούν στη στενή σύζευξη του στυλ µε την παραγωγή για να κατακτήσουν τις αγορές. Στη Γερµανία, ο βιοµήχανος Walter Rathenau εµπιστεύεται στον αρχιτέκτονα Peter Behrens το καθήκον να δώσει µια στιλιστική ταυτότητα στα προϊόντα της AEG, µε την πεποίθηση ότι η αισθητική διάσταση εναρµονίζεται µε τα συµφέροντα της επιχείρησης. Η General Electric ιδρύει την επιτροπή της «αισθητικής του προϊόντος» στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Πάλι στις ΗΠΑ, ο Daniel H. Burnham, µιλώντας στο πλαίσιο της εµπορικής λέσχης του Σικάγο, υποστηρίζει ότι «η οµορφιά έχει πάντα πληρώσει καλύτερα απ’ όσο οποιοδήποτε άλλο αγαθό και πάντα θα είναι έτσι». Ο E. Calkins δηµοσιεύει το 1927 το άρθρο «Beauty, The New Business Tool» [Η οµορφιά, το νέο επιχειρηµατικό εργαλείο], στο οποίο η αισθητική διάσταση τίθεται ως όργανο που οφείλει να υπηρετεί την πρόκληση πωλήσεων και κερδών. Σύµφωνα µε τον Calkins, ο χρόνος της αποτελεσµατικότητας έχει σχεδόν παρέλθει και οφείλουµε να παραχωρήσουµε τον χώρο σ’ αυτό που ονοµάζει «οµορφιά», η οποία δηµιουργεί ένα κλίµα ερεθισµού και αγοραστικού καταναγκασµού ευµενή για τις επιχειρηµατικές υποθέσεις. Ο Raymond Loewy, στον µεσοπόλεµο, κατορθώνει να πείσει πολλούς βιοµηχάνους «ότι η ασχήµια πουλιέται άσχηµα», ενώ η ελκυστική όψη των προϊόντων διευκολύνει την ορµή του εµπορίου. Tην ίδια στιγµή, οι Roy Sheldon και Egmont Arens παρουσιάζουν την αλλαγή στυλ («στυλ απαρχαίωσης») ως το νέο Ελντοράντο των επιχειρήσεων, όπου κάθε αγαθό γίνεται µ’ αυτό τον τρόπο ένα αγαθό µικρής διαρκείας, ακαταύπαστα δυνάµενο να ανανεωθεί5. Η ενσωµάτωση της βασικής αρχής του στυλιζαρίσµατος στην παραγωγή των βιοµηχανικών αντικειµένων διαχέεται, όταν οι βιοµήχανοι συνειδητοποιούν την αγοραστική ισχύ της «οµορφιάς» και το συγκριτικό πλεονέκτηµα που αυτή θα µπορούσε να δώσει σε ανταγωνιστικές αγορές.

Και αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, είναι περισσότερο για να ελέγξει την επιβράδυνση της κατανάλωσης, που συνδέεται µε τον κορεσµό των εσωτερικών αγορών των διαρκών καταναλωτικών αγαθών, που ο καπιταλισµός στρατεύεται στις διαφοροποιηµένες παραγωγές µικρών σειρών και λιγότερο για να αντιµετωπίσει τις «έντονες απαιτήσεις αυθεντικότητας και αποµαζικοποίησης». Ο καλλιτεχνικός καπιταλισµός οφείλει λιγότερο τη φοβερή του ορµή στις καταγγελίες της φιλελεύθερης οικονοµίας και περισσότερο στην καθεαυτό κίνησή του που ωθείται από τις λογικές ανταγωνισµού και µόνιµης καινοτοµίας. Είναι από το εσωτερικό του οικονοµικού µηχανισµού που έχει γεννηθεί και έχει αναπτυχθεί ο καλλιτεχνικός καπιταλισµός: είναι το τέκνο της φιλελεύθερης οικονοµίας περισσότερο απ’ όσο των επικριτών της.

Καλλιτεχνικός καπιταλισμός
και μυθολογία της ευτυχίας

Όχι μόνον η ιδέα της καλλιτεχνικής κριτικής δεν λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές δυνάμεις που έχουν φέρει τις δια-αισθητικές μεταμορφώσεις του καπιταλισμού, αλλά ο Luc Boltanski και η Eve Chiapello υπερεκτιμούν τον ρόλο της στους μετασχηματισμούς του «πνεύματος του καπιταλισμού».

Είναι γνωστό από την εποχή του Max Weber ότι ο καπιταλισμός έχει ανάγκη από ένα σύνολο πεποιθήσεων, από ένα «πνεύμα» που συντελεί στη δικαιολόγηση της τάξης πραγμάτων του, στην κινητοποίηση των ανθρώπων, στην ευνόηση της εσωτερίκευσης των καταναγκασμών και την προσκόλληση στο σύστημα. Στην αρχική του μορφή, το πνεύμα του καπιταλισμού συνέπεσε με τη δημιουργία μιας καινούριας σχέσης με την επαγγελματική δραστηριότητα, η οποία όφειλε να πραγματωθεί ως «κλίση», καθήκον, αυτοσκοπός της ύπαρξης. Το πρώτο πνεύμα του καπιταλισμού επιβεβαιώνεται με τη μορφή καθηκόντων που προδιαγράφουν μια ορθολογική διαγωγή στο εσωτερικό της εργασίας, μιας πουριτανικής ηθικής που καταδικάζει τις απολαύσεις του πλούτου και τις χαρές που μπορεί να προσφέρει η ύπαρξη. Έτσι, το πνεύμα του καπιταλισμού δεν έχει γεννηθεί από το εσωτερικό του με αφετηρία μια ωφελιμιστική λογική· η προδιαγραφόμενη ορθολογική διαγωγή βυθίζει τις ρίζες της μέσα σε πεποιθήσεις και πρακτικές θρησκευτικές, στο πνεύμα του χριστιανικού ασκητισμού6.

Δεν συμβαίνει, προφανώς, το ίδιο με το νέο πνεύμα του καπιταλισμού, το οποίο ορίζεται με ένα σύστημα εκ διαμέτρου αντίθετης νομιμότητας, καθώς εστιάζει στην απόδοση αξίας στις υλικές απολαύσεις, στον ηδονισµό της ευηµερίας, των διασκεδάσεων και του ελεύθερου χρόνου. Σ’ αυτή την περίπτωση, η θεµελιώδης δικαιολόγηση του καλλιτεχνικού καπιταλισµού δεν είναι άλλη παρά η διαρκής ανύψωση του βιοτικού επιπέδου, της ευηµερίας για όλους, των ακατάπαυστα ανανεωνόµενων ικανοποιήσεων, η προοπτική µιας ωραίας και συναρπαστικής ζωής. Έτσι, ένα σύστηµα ηθικής δικαιολόγησης έχει αντικατασταθεί από µια νοµιµοποίηση αισθητικού τύπου, αφού δίνει αξία στις αισθήσεις, στις απολαύσεις του παρόντος, στο ηδονικό σώµα, στην ελαφρότητα της καταναλωτικής ζωής. Ας επισηµάνουµε ότι αυτή η τάξη αξιών δεν βρίσκει τις έσχατες ρίζες της στη ριζική «καλλιτεχνική κριτική», αλλά πολύ πιο βαθιά στην ατοµικιστική ιδεολογία των δικαιωµάτων του ανθρώπου, που επιβεβαιώνει την οικουµενικότητα των δικαιωµάτων στην ισότητα και στην ευτυχία. Η ιδεολογία της καταναλωτικής καλοπέρασης δεν έχει κατασκευαστεί ως απάντηση στις απορρίψεις της απανθρωποποιητικής νεωτερικότητας του καπιταλισµού, αλλά αναπτύσσοντας ένα ατοµικιστικό, υλιστικό και εµπορευµατικό µοντέλο του δηµοκρατικού ιδεώδους της ευτυχίας.

06Συγχρόνως, δεν είναι πια οι ηθικές συλλογιστικές που κατασκευάζουν από μέρα σε μέρα τη νομιμότητα του καπιταλισμού, αλλά οι εικόνες, τα ερεθίσματα, η ατμόσφαιρα, ένα είδος αισθητικής ουτοπίας που κατασκευάζεται από τα μήντια, τα αντικείμενα, τις βιτρίνες, τη διαφήμιση, τον κινηματογράφο, τον τουρισμό. Χρειάζεται να πειστούμε για το εξής: ο καλλιτεχνικός καπιταλισμός δεν είναι μόνο παραγωγός αγαθών και εμπορευματικών υπηρεσιών, είναι συγχρόνως «ο κύριος τόπος της συμβολικής παραγωγής»7, ο δημιουργός ενός κοινωνικού φαντασιακού, μιας ιδεολογίας, μυθολογιών που έχουν νόημα. Η καταναλωτική κοινωνία «είναι από μόνη της ο μύθος της» έγραφε σωστά ο Μπωντρυγιάρ, ένας μύθος χωρίς μεγαλείο, χωρίς εξωτερικότητα ούτε υπερβατικότητα, αλλά που συνιστά «μια ομιλία πλήρη, αυτοπροφητική, την οποία κάνει η κοινωνία για τον εαυτό της, ένα σύστημα συνολικής ερμηνείας»8, ένας πρωτοφανής αστερισμός αξιών ικανός να κάνει τις μάζες να ονειρεύονται.

Το ήθος του καλλιτεχνικού καπιταλισμού συγκροτείται έτσι λιγότερο ενσωματώνοντας τη ριζική αμφισβήτηση των αξιών του καπιταλισμού και περισσότερο επινοώντας, υπό τον καταναγκασμό του παιχνιδιού του ανταγωνισμού, τις προσταγές ανανέωσης και κατάκτησης των αγορών, μια υλιστική, ηδονιστική και ατομικιστική κουλτούρα της ευτυχίας που βυθίζει τις ρίζες της στις δημοκρατικές αξίες που προήλθαν από τον Διαφωτισμό. Ο ιστορικός ρόλος που αποδίδεται στην καλλιτεχνική κριτική έχει υπερτιμηθεί: είναι κυρίως η καθεαυτό λειτουργία της σύγχρονης οικονομίας και των ανταγωνιστικών της μηχανισμών που έχει γεννήσει το σύνολο σκοπών, αξιών, μυθολογιών, με άλλα λόγια, των «κοινωνικών φαντασιακών σημασιών» (Καστοριάδης) που είναι τυπικές του νέου καπιταλιστικού πνεύματος. Δεν πρέπει να περιστέλλουμε αυτό το νέο πνεύμα στις ιδέες-αξίες που υποβαστάζουν τη δικτυωμένη επιχείρηση, ή στις διεργασίες οικειοποίησης των απαιτήσεων ελευθερίας και αυθεντικότητας, καθώς συγκροτείται, στον πυρήνα του, από τα ηδονιστικά ιδεώδη και την «fun morality» [ηθική της διασκέδασης]: μια ιδεολογία που έχει γενικευτεί ήδη από τη δεκαετία του 1950, πριν ακόμη από τα βέλη της αντικουλτούρας. Και αυτό το σύστημα «αισθητικής» δικαιολόγησης οφείλει περισσότερα στη δυναμική της ατομικιστικής ιδεολογίας και στην αναζήτηση νέων δυνατοτήτων κέρδους και αγορών και λιγότερο στην καλλιτεχνική κριτική που στιγματίζει τη φιλελεύθερη εμπορευματική τάξη πραγμάτων. Πρέπει να δούμε στο νέο πνεύμα του καπιταλισμού λιγότερο μια οικειοποίηση της καλλιτεχνικής κριτικής και περισσότερο μια επινόηση της ίδιας της αγοράς, που γεννά πολιτιστικούς λόγους και συμβολικές σημασίες.

Γι’ αυτό δεν μπορούμε να προσυπογράψουμε την ιδέα σύμφωνα με την οποία «ο κύριος δράστης δημιουργίας και μετασχηματισμού του πνεύματος του καπιταλισμού είναι η κριτική»9. Είναι ο καπιταλισμός που έχει επιτρέψει να διαδοθούν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα οι ηδονιστικές νόρμες της εκπλήρωσης του εαυτού. Αν αποστασιοποιηθούμε κάπως από τη σκοπιά των δρώντων της εποχής, η καλλιτεχνική κριτική των δεκαετιών 1960-70 δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να ωθήσει κατά μία βαθμίδα -έστω ριζική- μία αισθητική λογική που εξαπολύθηκε, ήδη από την πλευρά του, από τον ίδιο τον καταναλωτικό καπιταλισμό. Δεν είναι ακριβές να βλέπουμε στην κριτική της μη αυθεντικότητας το στοιχείο-κλειδί που έχει επιτρέψει τη στροφή του νεοκαπιταλισμού. Πέρα από τις προφανείς αντινομίες τους, ο καταναλωτικός καπιταλισμός και τα ρεύματα της καλλιτεχνικής κριτικής έχουν εργαστεί μαζί για να ωθήσουν στην ανυποληψία το παλαιό σύστημα νομιμοποίησης της πειθαρχικής νεωτερικότητας. Η ανάλυση των Boltanski και Chiapello υποτιμά πάρα πολύ την ισχύ του καπιταλισμού να κλονίσει τους παραδοσιακούς ιδεολογικούς αστερισμούς και να επινοήσει το δικό του σύστημα νομιμοποίησης. Αν τα ιδανικά της αντικουλτούρας έχουν καταφέρει να μετασχηματίσουν τα ήθη και τις αξίες και να επιβληθούν στο κοινωνικό σώμα, είναι επειδή ο καταναλωτικός καπιταλισμός είχε ήδη από την πλευρά του διαλύσει την πειθαρχική-εξουσιαστική κουλτούρα των παλαιότερων εποχών. Από αυτή την άποψη, το καθεαυτό έργο του καπιταλισμού, υπό τη διαρκή πίεση του ανταγωνισμού, υπήρξε μάλλον πιο σημαδιακό απ’ ότι οι αξίες στο όνομα των οποίων δέχθηκε ριζική κριτική και αμφισβήτηση.

Ο καλλιτεχνικός καπιταλισμός απέναντι
στην πρόκληση της οικολογικής απαίτησης

Να σχετικοποιήσουμε τον ρόλο της καλλιτεχνικής κριτικής στην ανάπτυξη του δια-αισθητικού καπιταλισμού δεν σημαίνει να αρνηθούμε κάθε ρόλο στην κριτική. Ειδικότερα, είμαστε στη στιγμή κατά την οποία ακριβώς ένας τύπος κριτικής συνείδησης αναδιαμορφώνει την ιδεολογία του καπιταλισμού. Απλώς, δεν είναι ούτε η καλλιτεχνική κριτική ούτε η κοινωνική κριτική αυτό που βρίσκεται στο πρώτο πλάνο, αλλά η οικολογική κριτική. Η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει: ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις παίζουν τώρα το χαρτί του σεβασμού στο περιβάλλον· μιλάμε πια μόνο για εξοικονόμηση ενέργειας, διατήρηση των φυσικών πόρων, μείωση του διοξειδίου του άνθρακα, ανακύκλωση των απορριμμάτων, αγώνα ενάντια στην καταστροφή των δασών. Το design και η οικολογική αρχιτεκτονική ακμάζουν· ακόμα και οι μάρκες της μόδας ομολογούν την οικολογική τους πίστη. Παντού εγκωμιάζουν τα οικολογικά προϊόντα: ο σεβασμός του περιβάλλοντος έχει γίνει ένα επιχείρημα για να πουλούν οι ειδήμονες του marketing.

Από αυτή την άποψη, η αλλαγή είναι αξιοσημείωτη. Ο καπιταλισμός, που έχει ξεδιπλωθεί υπό το σημείο της ελαφρότητας, της λατρείας του παρόντος, της σπατάλης, του παιγνιώδους, είναι στο εξής αναγκασμένος, ως απάντηση στις νέες απαιτήσεις τις σχετικές με τη διατήρηση της οικόσφαιρας, να ενσωματώσει αυτό που του ήταν ξένο, δηλαδή τη βασική αρχή της ευθύνης που εφαρμόζεται στο μέλλον, την πλανητική έγνοια, την εξέταση της επίδρασης της παραγωγής στο περιβάλλον. Είναι προφανές ότι ένα νέο σύστημα νομιμότητας κατασκευάζεται υπό την πίεση της οικολογικής κριτικής: αυτή είναι και θα είναι ολοένα περισσότερο ένας μείζων παράγοντας μετασχηματισμού τόσο του πνεύματος του καπιταλισμού όσο και των συγκεκριμένων πραγματοποιήσεών του.

Αλλά ας μην τρέφουμε αυταπάτες: η νέα ιδεολογία που διαμορφώνεται δεν ξανασυνδέεται καθόλου με την παλαιά ασκητική ηθική. Ας μην περιμένουμε από τον καλλιτεχνικό καπιταλισμό να βάλει πάνω σε ένα βάθρο τις αξίες της ολιγάρκειας. Ασφαλώς, ενσωματώνει τώρα μια νέα ηθική διάσταση -τον σεβασμό του περιβάλλοντος ή τη βιώσιμη ανάπτυξη- αλλά χωρίς να παραιτείται καθόλου από την αισθητική διάσταση (ηδονισμός, παιγνιώδες, ομορφιά, εικόνα, δημιουργικότητα) που τον συγκροτεί ως καταναλωτικό καπιταλισμό. Έτσι βλέπουμε να εμφανίζονται αυτοί οι μικτοί νέοι προσανατολισμοί όπως είναι, για παράδειγμα, η υπεύθυνη κατανάλωση, η πολυτέλεια διαρκείας, ο πράσινος τουρισμός. Βρισκόμαστε στην ώρα της υβριδοποίησης του αισθητικού και του ηθικού, της τέχνης και της οικολογίας: αυτή ακριβώς η συμμαχία συγκροτεί την καρδιά των δικαιολογήσεων του δια-αισθητικού καπιταλισμού ο οποίος αναγγέλλεται.

images

1. Luc Boltanski και Eve Chiapello, Le nouvel esprit du capitalisme [Το νέο πνεύµα του καπιταλισµού], Παρίσι, Gallimard, συλλογή NRF Essais, 1999, επανεκδ. συλλογή Tel, 2011.

2. Στο ίδιο, σσ. 529-546 (συλλογή Tel, σσ. 587-606).

3. Alfred D. Chandler, La Main visible des managers. Une analyse historique [Η ορατή χείρα των µάνατζερς. Μια ιστορική ανάλυση], µτφ. γαλλικά F. Langer, Παρίσι, Economica, 1988.

4. Σ.τ.µ.: Εδώ οι συγγραφείς αναφέρονται στον επιχειρηµατία Aristide Boucicaut που το 1853 ίδρυσε ένα από τα µεγαλύτερα καταστήµατα του Παρισιού, το οποίο υπάρχει και σήµερα, το Bon Marché.

5. Σε αυτά τα σηµεία, βλ. Stuart Ewen, All Consuming Images. The Politics of Style in Contemporary Culture, Νέα Υόρκη, Basic Books, 1988, σσ. 41-47.

6. Max Weber, L’ Éthique protestante et l’esprit du capitalisme [ελλ. µτφ. Η προτεσταντική ηθική και το πνεύµα του καπιταλισµού] (1964), µτφ. γαλλικά J.- P. Grossein, Παρίσι, Gallimard, συλλογή Tel, 2004.

7. Marshall Sahlins, Au cœur des sociétés. Raison utilitaire et raison culturelle [ελλ. µτφ. Πολιτισµός και πρακτικός λόγος], µτφ. γαλλικά S. Fainzang, Παρίσι, Gallimard, συλλογή Bibliothèque des Sciences Humaines, 1980, σ. 262.

8. Jean Baudrillard, La sociètè de consommation. Ses mythes, ses structures [ελλ. μτφ. Η καταναλωτική κοινωνία: οι μύθοι της, οι δομές της] (1970), Παρίσι, Gallimard, συλλογή Folio Essais, 1986, σ. 312.

9. Luc Boltanski και Eve Chiapello, Le nouvel esprit du capitalisme, ό.π., σ.585 (συλλογή Tel, σ. 650).

Πηγή: http://www.respublica.gr/2016/10/column/capitalisme-artiste/

«Ο κοινοτισμός ως πηγή έμπνευσης μιας νέας οικονομίας»(βίντεο).

Το «Κοινοτικόν» διοργανώνει σειρά εκδηλώσεων για το σύγχρονο κοινοτισμό – Η δεύτερη εκδήλωση Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου

Η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού στα τέλη του 20ου αιώνα και η ταυτόχρονη εκδίπλωση της ακραία αντικοινωνικής φύσης του υπαρκτού καπιταλισμού φέρνουν ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των ρευμάτων του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος, που διέπονται από το πνεύμα του κοινοτισμού. Ιδιαίτερα στη σημερινή Ελλάδα της κρίσης, με την μνημονιακή επιβολή και προώθηση των πιο αντικοινωνικών επιλογών και την αποδιάρθρωση της παραγωγής, αλλά και με μια ιστορία που έχει να επιδείξει χιλιάδες υποδείγματα κοινοτικής οργάνωσης του βίου, η συζήτηση αυτή γίνεται ιδιαίτερα σύγχρονη και ίσως αναγκαία.

Το «Κοινοτικόν» έχει πάρει την πρωτοβουλία να διοργανώσει έναν κύκλο εκδηλώσεων με θέμα τον Σύγχρονο Κοινοτισμό. Στις εκδηλώσεις αυτές καλούνται να μιλήσουν διανοητές, μελετητές και άνθρωποι της πράξης που το έργο τους αναφέρεται στον Κοινοτισμό, επικαιροποιεί τα προτάγματά του και καταλήγει σε συμπεράσματα και προτάσεις για το σήμερα, πιθανόν και αντιτιθέμενα μεταξύ τους, ώστε να αναδειχθεί ο πλούτος και οι διαφορετικές οπτικές του ζητήματος. Η πρώτη εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις 8 Ιουλίου, με ομιλητή το Γιώργο Κολέμπα και θέμα: «Σύγχρονος Κοινοτισμός και Τοπικοποίηση».

Η δεύτερη εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου, στις 8.30 μ.μ., στο βιβλιοπωλείο «Το Δόντι», στη Στοά Πραπόπουλου, Φιλοποίμενος 36-42, στην Πάτρα. Ομιλητής ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Βασίλης Νιτσιάκος και θέμα της εκδήλωσης «Ο κοινοτισμός ως πηγή έμπνευσης μιας νέας οικονομίας».

Ο Βασίλης Νιτσιάκος είναι Καθηγητής της Κοινωνικής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Το ερευνητικό και συγγραφικό του έργο εστιάζεται σε ζητήματα κοινωνικών μετασχηματισμών των παραδοσιακών δομών, συγκρότησης και χρήσης του ‘παραδοσιακού’ πολιτισμού, διαλόγου της λαογραφίας με άλλες επιστήμες, καταγραφής και μελέτης του μουσικού πολιτισμού, καθώς και σε θέματα μετανάστευσης, ταυτοτήτων και εθνογραφίας συνοριακών περιοχών στα Ελληνο-αλβανικά σύνορα.Έχει γράψει αρκετά βιβλία και μελέτες. Τα πιο πρόσφατα είναι:

• Παραδοσιακές κοινωνικές δομές, Εκδόσεις ΙΣΝΑΦΙ, Αθήνα, 2016

• Πεκλάρι. Κοινωνική Οικονομία μικρής κλίμακας, ΙΣΝΑΦΙ, Γιάννινα, 2015. «ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΝ»

realis94

Στατιστικά

  • 35,404 επισκέψεις

"Παραμένω αναρχικός για να μπορώ να δοξολογώ την Παράδοση. Χωρίς την Παράδοση δεν μπορείς να κάνεις ούτε βήμα. Δεν την αντιμετωπίζω, όμως σαν αγία των αγίων. Πολλά πράγματα της παράδοσής μας έχουν πεθάνει για πάντα. Άλλα πάλι επιζήσανε με διαφορετική μορφή. Οι νέοι μας για παράδειγμα, δεν καταλαβαίνουν ότι το τσίπουρο είναι καλύτερο απο το ουίσκι. Κατά τον ίδιο τρόπο, οι γέροι φαντάζονται ότι προπολεμικώς ζούσαμε καλύτερα. Εξετάζω την Παράδοση σημαίνει προσπαθώ να κατανοήσω το Σήμερα" - Ηλίας Πετρόπουλος.

Όλες οι επαναστάσεις καταλήγουν στην κατάκτηση της ανεγκέφαλης Κυρίας. Της Εξουσίας. Αυτή η κατάκτηση, ως γνωστόν, δημιουργεί Δίκαιον, μακράν των ονειρικών στόχων μιας επανάστασης. Οι άνθρωποι που προκύπτουν από μία επανάσταση, περιέχουν τα ίδια συστατικά με τους αποχωρήσαντες ή τους ηττηθέντες (...). Χρειάζεται ισχυρή παιδεία για ν' ανθέξει κανείς στην έννοια της Εξουσίας και της επιτυχίας. - Mάνος Χατζιδάκις

Οκτώβριος 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Σεπτ.    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  
Πατήστε την εικόνα για περισσότερα...

ΑΙ ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΟ ΜΟΥ…

ΜΙΚΕΛΗΣ ΑΒΛΙΧΟΣ

Μπακουνικός και Κεφαλλονίτης

O ΔΡΑΚΟΣ…

ΑΙΜΙΛΙΑΝΟ…

Τhe Monty Pythons

Τhe Monty Pythons

ΜΑΡΙΝΟΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

ΜΑΡΙΝΟΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Τζιμάκο, τρέλλανε τους «μεταμοντέρνους»…

Τζιμάκος και μετα-νεωτερικότητα

ΓΚΥ ΝΤΕΜΠΟΡ…

"...το θέαμα είναι το κεφάλαιο σε τέτοιο βαθμό συσσώρευσης που μεταβάλλεται σε εικόνα."

ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ: ΟΤΑΝ Ο ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ ΑΕΚ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ.

Eλευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν…

Για το όνειρο των συνοικιών μας…!