//
you're reading...
ΜΝΗΜΗ, ΠΡΟΣΩΠΑ, ΣΥΜΜΕΤΕΧΩ

Κώστας Παπαϊωάννου : Ο φιλόσοφος της σύνθεσης

Kostas Papaioannou

Βασική επιδίωξη του Κώστα Παπαϊωάννου σε όλη του τη ζωή υπήρξε η μεγάλη «σύνθεση», ανάμεσα στην αρχαιοελληνική, τραγική σύλληψη του κόσμου, και την εσχατολογική οπτική, που χαρακτηρίζει την ιουδαιοχριστιανική και την εγελο-μαρξιστική παράδοση. Στην σκέψη του, η τραγική σύλληψη δεν νοείται ως υποταγή στην κυκλικότητα και τη μοίρα, αλλά μπολιάζεται από το όραμα και την αναζήτηση μιας τελείωσης, η οποία όμως δεν νοείται ως τέλος ή «ολοκλήρωση» της ιστορίας ή της «προϊστορίας», σύμφωνα με την εγελειανή ή την μαρξική οπτική αντίστοιχα.

Ο Παπαϊωάννου ίσως επιζητεί το αδύνατο, μια μη μεσσιανική οραματικότητα, όπου η αποδοχή της «προόδου» δεν μεταβάλλεται σε γραμμικότητα και τελεολογία, αλλά στη βασανισμένη και βασανιστική πορεία μιας ανθρώπινης περιπέτειας, με επιστροφές, ανατροπές, ανακυκλώσεις, με την Φύση να παραμονεύει αγέρωχη, ικανή να συντρίψει δια μιας την ανθρώπινη ύβρη. Κι’ αυτή η αδιάκοπη, αγωνιώδης κάποτε, αναζήτηση αυτής της μεγάλης σύνθεσης θα σφραγίσει το έργο του και θα αποτελέσει την πηγή τόσο της μεγαλοσύνης του, όσο και των όποιων ταλαντώσεων της σκέψης και της διαδρομής του. Διότι η αποδοχή της τραγικότητας της ύπαρξης μπορεί να μεταβληθεί σε υποταγή στο fatum, στο μοιραίο, στην υποταγή στην τάξη του κόσμου. Κάτι τέτοιο,  ως ένα βαθμό, θα συμβεί στα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν η φιλοσοφία του θα βάφει «με γκρίζο πάνω στο γκρίζο», όπως συνέβη με τον ώριμο Χέγκελ, και θα μεταβληθεί σε εργαλείο μιας ριζικής απομυθοποίησης, εγκαταλείποντας κάθε σωτήριο επαναστατικό «μύθο». Αντίθετα, ιδιαίτερα στα νεανικά του έργα και κατεξοχήν στην αδημοσίευτη όσο ζούσε μελέτη του «Μάζα και Ιστορία», θα υποστηρίζει με θέρμη την αναγκαιότητα του επαναστατικού μύθου και τον καθαρτήριο ρόλο της επαναστατημένης μάζας.

Η ίδια αυτή συνθετική «αμφισημία» θα σφραγίσει το έργο του στις πιο ευτυχείς απόπειρές του. Ο Παπαϊωάννου θα μείνει πάντα ο εραστής της μαρξιστικής σκέψης την ίδια στιγμή που θα επικρίνει το μεσσιανισμό της – κατεξοχήν εκείνον των απογόνων. Θα απορρίπτει την γραμμικότητα του διαφωτισμού και την λογική της κατάκτησης-βρώσης του κόσμου (να γίνει ο άνθρωπος κύριος και κάτοχος της φύσης), λογική στην οποία θα αντιπαραθέτει την αρχαιοελληνική αντίληψη μιας ατάραχης φύσης. Θα καταγγέλλει την ύβρη της «ανθρωποποίησης» της φύσης που θα φτάσει στο απόγειό της με την βουλησιαρχική ύβρι του Μαρξ να μεταβάλλει την φύση σε προέκταση του ανθρωπίνου σώματος.

Η ίδια λογική, της σύνθεσης, θα τον κάνει να ταλαντεύεται, στη φιλοσοφία, ανάμεσα στους προσωκρατικούς και τον Πλάτωνα, στην πολιτική οικονομία και το κοινωνικό πρότυπο, ανάμεσα στην ισότητα και την ελευθερία. Έτσι, όσο ακόμα θα πιστεύει στην δυνατότητα μιας επαναστατικής ανατροπής της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων, θα βάζει τον τόνο στο όραμα ενώ αντίθετα όταν πλέον θα έχει απογοητευθεί ως προς την δυνατότητα μιας ριζικής ανατροπής σε συνθήκες ελευθερίας, θα δει την τραγικότητα της ύπαρξης ως αδυναμία μιας ριζικής θεραπείας των κοινωνικών δεινών. Έτσι θα συμβεί όταν πια θα έχει απογοητευθεί από τα μεγάλα κοινωνικά κινήματα, και τον Μάη του ’68, και θα επιμένει μάλλον στις ολοκληρωτικές διαστάσεις αυτών των κινημάτων, υποτιμώντας έτσι το επαναστατικό τους δυναμικό.

Και το πρόβλημα είναι πραγματικό. Όλα τα επαναστατικά και πληβειακά κινήματα παράλληλα με το απελευθερωτικό τους δυναμικό ενέχουν ολοκληρωτικές και κατασταλτικές διαστάσεις. Έτσι, η γαλλική επανάσταση  ή ο Οκτώβρης του ’17,  ενώ αποτελούσαν κινήματα που απελευθέρωναν το ανατρεπτικό δυναμικό των μαζών, εμπεριείχαν ταυτόχρονα και ολοκληρωτικές ή καταπιεστικές εκφάνσεις. Αυτή τη διαλεκτική των επαναστατικών κινημάτων, δηλαδή την δυσκολία της σύνθεσης ισότητας και ελευθερίας, ο Παπαϊωάννου,  την κατανοεί θετικά σε κείμενά του όπως το «Μάζα και Ιστορία» και αρνητικά στις αναφορές του στην κινεζική επανάσταση, τις επαναστάσεις στον Τρίτο κόσμο και τον Μάη του ’68. Έτσι, θα δει στην Πολιτιστική κινεζική επανάσταση μόνο ή κυρίως τις ολοκληρωτικές πλευρές της, αγνοώντας το τεράστιο επαναστατικό δυναμικό ενός πειράματος ανατροπής των διαχωρισμών μεταξύ χειρωνακτικής και διανοητικής εργασίας.

Και ο δρόμος της σύνθεσης είναι πάντα δυσκολότερος, αν και γονιμότερος. Η συνθετική σκέψη και πρακτική είναι υποχρεωμένη να κινείται πάνω σ’ ένα τεντωμένο σκοινί ανάμεσα στην ουτοπία του «τέλους» και την πεζή αποδοχή της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων. Είναι διανοητικά ευκολότερο να πορευτεί κανείς στην μία ή την άλλη λογική από το να επιχειρήσει την σύνθεση μεταξύ οράματος και ρεαλισμού, μεταξύ των μεγάλων αφηγήσεων και της συμπερίληψης των προσωπικών διαδρομών σε αυτές. Ο Παπαϊωάννου σε μια εποχή μάλλον μανιχαϊκή επεχείρησε ακριβώς αυτή τη μεγάλη σύνθεση και προφανώς μόνο όποιος δεν την έχει αποπειραθεί μπορεί εύκολα να τον επικρίνει για τις όποιες πιθανές αστοχίες του.

Πηγή: http://ardin-rixi.gr/archives/10618

Advertisements

Συζήτηση

One thought on “Κώστας Παπαϊωάννου : Ο φιλόσοφος της σύνθεσης

  1. Reblogged στις vequinox.

    Posted by vequinox | 02/02/2016, 22:06

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Στατιστικά

  • 32,227 επισκέψεις

"Παραμένω αναρχικός για να μπορώ να δοξολογώ την Παράδοση. Χωρίς την Παράδοση δεν μπορείς να κάνεις ούτε βήμα. Δεν την αντιμετωπίζω, όμως σαν αγία των αγίων. Πολλά πράγματα της παράδοσής μας έχουν πεθάνει για πάντα. Άλλα πάλι επιζήσανε με διαφορετική μορφή. Οι νέοι μας για παράδειγμα, δεν καταλαβαίνουν ότι το τσίπουρο είναι καλύτερο απο το ουίσκι. Κατά τον ίδιο τρόπο, οι γέροι φαντάζονται ότι προπολεμικώς ζούσαμε καλύτερα. Εξετάζω την Παράδοση σημαίνει προσπαθώ να κατανοήσω το Σήμερα" - Ηλίας Πετρόπουλος.

Όλες οι επαναστάσεις καταλήγουν στην κατάκτηση της ανεγκέφαλης Κυρίας. Της Εξουσίας. Αυτή η κατάκτηση, ως γνωστόν, δημιουργεί Δίκαιον, μακράν των ονειρικών στόχων μιας επανάστασης. Οι άνθρωποι που προκύπτουν από μία επανάσταση, περιέχουν τα ίδια συστατικά με τους αποχωρήσαντες ή τους ηττηθέντες (...). Χρειάζεται ισχυρή παιδεία για ν' ανθέξει κανείς στην έννοια της Εξουσίας και της επιτυχίας. - Mάνος Χατζιδάκις

Οκτώβριος 2015
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Σεπτ.   Νοέ. »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

ΑΙ ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΟ ΜΟΥ…

ΜΙΚΕΛΗΣ ΑΒΛΙΧΟΣ

Μπακουνικός και Κεφαλλονίτης

O ΔΡΑΚΟΣ…

ΑΙΜΙΛΙΑΝΟ…

Τhe Monty Pythons

Τhe Monty Pythons

ΜΑΡΙΝΟΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

ΜΑΡΙΝΟΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Τζιμάκο, τρέλλανε τους «μεταμοντέρνους»…

Τζιμάκος και μετα-νεωτερικότητα

ΓΚΥ ΝΤΕΜΠΟΡ…

"...το θέαμα είναι το κεφάλαιο σε τέτοιο βαθμό συσσώρευσης που μεταβάλλεται σε εικόνα."

ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ: ΟΤΑΝ Ο ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ ΑΕΚ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ.

Eλευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν…

Για το όνειρο των συνοικιών μας…!

Αρέσει σε %d bloggers: